Recensie: Détroit – Horizons

Sdetroit horizons coverMART

Smart, ik ontzeg
de zon haar licht,
den ziende zijn gezicht
en dit heelal het evenwicht,
den dood het recht
op elk gericht,
dat mij van haar onthecht.

Ontwijk mij niet, maar leg
het kleed gereed der eeuwigheid:

ik lig in donker haar gelijk
op adem na en ogenblik.

Gerrit Achterberg

Het leven van de dichter Achterberg (1905-1962) hangt van de drama’s en de tragiek aan elkaar. Een verloving werd gebroken toen hij dreigde met een pistool zelfmoord te plegen. Voor militaire dienst werd hij afgekeurd, wegens ‘zielsziekte’. Het bekendste drama uit zijn leven vond op 15 december 1937 plaats. In een vlaag van verstandsverbijstering schoot hij op die dag zijn hospita dood (met wie hij een verhouding had) en hij verwondde haar 16-jarige dochter. Hij meldde zich vrijwillig bij de politie en werd veroordeeld tot TBS. Pas in 1955 werd dit definitief opgeheven. Net na de oorlog trouwde hij met een vrouw, van wie weinigen wisten dat zij in de oorlog een NSB-er was en de minnares van een SS-er. Ook leed Achterberg z’n leven lang aan drankzucht.
Toch schreef hij geweldige poëzie, met een volstrekt eigen taalveld en metaforiek. In die poëzie speelt niet alleen het geloof een voorname rol, maar zeker ook de gestorven geliefde. Dit valt niet los te zien van het drama uit 1937, maar stijgt er tegelijk ook bovenuit. Ondanks Achterbergs niet al te schone lei (zacht gezegd) is ’s mans werk dus zeer geliefd, ook door mij.

bertrand cantatVanwaar dit begin? Omdat ik een parallel zie met de persoon en het werk van de Franse zanger Bertrand Cantat. Hij was zanger van de gevierde alternatieve rockband Noir Désir. Maar in 2003 ging het ook gruwelijk mis met Cantat. Op een hotelkamer in Litouwen krijgt hij ruzie met zijn toenmalige vriendin Marie Trintignant. Onder invloed van niet weinig alcohol en drugs slaat Cantat haar zo vaak en hard dat zij in coma raakt en later overlijdt. Cantat wordt veroordeeld wegens doodslag. Aanvankelijk in Litouwen en later in Frankrijk zat hij gevangen en in 2007 kwam hij vervroegd vrij. De rechter had bepaald dat Cantat – mocht hij weer liedjes gaan schrijven – niet mocht reppen over Trintignant en haar dood. De band Noir Désir valt dan uit elkaar en Cantat maakt alleen sporadisch wat muziek. Dat roept met name in zijn thuisland hele gemengde gevoelens op. Hij trouwt vervolgens met Kristina Rády. Samen krijgen ze twee kinderen. In 2010 spreekt ze een aantal voicemails in met de volgende tekst: ‘Bertrand Cantat is gestoord.’ Daarna hangt ze zichzelf op. Opnieuw verdwijnt er een vrouw definitief en gruwelijk uit het leven van Cantat. Hoe morbide wil je het hebben?

En dan, voor mij geheel onverwacht, verschijnt er in 2013 een album van Détroit. Zo noemt hij zijn nieuwe band. Op de cover van de cd staat direct onder die bandnaam tussen haken: ‘Bertrand Cantat, Pascal Humbert’. Is dat een idee van de platenmaatschappij, voor de naamsbekendheid? Of wil Cantat zelf laten merken dat hij er nog is en er artistiek nog altijd doe doet?! In Pascal Humbert heeft hij wel een geweldige bassist gevonden. Deze verdiende eerder z’n sporen bij 16 Horsepower en Lilium. Tegenwoordig bast hij bij Wovenhand van David Eugene Edwards. In de tijd van 16 Horsepower vervulde Cantat er live al eens een gastrol, dus ze kennen elkaar al geruime tijd.
De nieuwe samenwerking pakt geweldig uit. Horizons is een prachtig album geworden. Het kan zich meten met het beste wat Cantat ooit maakte. Het refereert enerzijds aan de muzikale geschiedenis van Noir Désir, maar tegelijk ook aan de Franse chansons, de Amerikaanse folk en country, de (post)rock en de wereldmuziek. Het meervoud in de titel is in die zin veelzeggend: menig muzikale horizon wordt er verkend. De verrassende muzikale details zijn ook ontelbaar:

– die fluisterstem van Cantat in het openingsnummer Ma Muse, die tegelijk zo fraai de woorden spreekzingt (wat is die Franse taal toch schoon!). De jankende bluesgitaar aan het eind verdient ook zeker een vermelding
– de spannende muzikale erupties in Glimmer In Your Eyes. Ja, hier zingt Cantat in het Engels. Dat klinkt gelijk een stuk minder – alsof Tinariwen hun teksten in het Drents zou zingen – en het is sowieso niet het sterkste liedje. Maar daar staan dus die muzikale details tegenover (een koptelefoon opent nog meer horizonnen!).
– de zindering in Terre Brûlante (hetgeen getrouw overgezet zijnde ‘hete aarde’ betekent). Het klinkt naar Calexico, maar misschien nog meer naar 16 Horsepower ten tijde van hun meesterwerk Secret South. Détroit voegt hier nog een vleug Arabische zang op de achtergrond aan toe. De mondharmonica die er bovenuit stijgt, roept weer Morricone-achtige sferen op. Kortom: indrukwekkend!
detroit bandfoto– Cantat die z’n gitaar even laat grommen en sissen bij het korte instrumentale intermezzo Détroit 1
het drietal liedjes dat dan komt, vormt niet alleen in letterlijke zin de kern van het album, maar ook in figuurlijke zin. Alleen al dit drietal zou een aanschaf van dit album legitimeren. De ebow-gitaar van Bruno Greene in Ange de Désolation is van een grote tederheid. Sowieso is dit zo’n ingetogen kleinood, dat je blijft koesteren. Als je goed luistert, hoor je Humbert zelfs een beatbox doen. Het nummer gaat naadloos over in het titelnummer Horizon. Dat bouwt zich rustig op, totdat Cantat de teugels van z’n gitaar op postrockiaanse wijze laat vieren, waarbij hij de longen uit zijn lijf schreeuwt; kippenvel! De strijkers daaronder zijn dan weer het zachte hemelbed waarin het liedje tot rust komt en op fijne wijze zich zachtjes afwikkelt. Over zacht en ingetogen gesproken: Droit Dans Le Soleil is daar een excerpt van. Hoe een eenvoudig liedje zo fraai kan zijn! Dat wordt zeker ook veroorzaakt door de wijze waarop Humbert z’n contrabas aanstrijkt en Catherine Graindorge op viool en Lisa Berg op cello hem daarin vergezellen. Dit strijktrio legt het liedje tussen heerlijke harmonieuze dekens.
– Détroit 2 is met z’n kleine 40 seconden van merkwaardige gitaarfeedback te kort om hier besproken te worden; dat doe ik dan ook niet
Le Creux De Ta Main duurt niet alleen langer, maar is ook een stuk boeiender. Het is het hardste nummer van de plaat en doet sterk terugdenken aan de verzengende rock die Noir Désir ten tijde van Tostaky (1992) maakte.
– Op Sa Majesté kunnen we even ademhalen. Hier zit een stuk meer lucht in. Het basloopje dat Pascal Humbert uit z’n snaren tovert, is heerlijk. Het nummer kent een zekere swing, wat door de backing vocals zelfs een dosis soul krijgt geïnjecteerd. Het orgeltje mag in dat verband ook niet onvermeld blijven.
Null And Void is het tweede Engelstalige nummer van de plaat. Qua liedje is het sterker dan Glimmer In Your Eyes. Het deed me denken aan het werk van Swelter. Het is gewoon een fijn rocknummer, waar Cantat wederom op gepassioneerde wijze zingt.
– Het laatste liedje van de plaat, Avec Le Temps, is tegelijk een ander hoogtepunt. Het is een cover van de Franse chansonnier Leo Ferré. Maar Détroit heeft het wel helemaal naar hun hand gezet: ai, ai, wat komt die bas aan en hoe fraai zijn die gitaren naar de achtergrond gemixt! En wat zingt Cantat hier opnieuw vanuit z’n tenen!!
– Ook Détroit meent ons te moeten verblijden met een hidden track: Sonic 5. Wanneer stoppen bands nu eens met die onzin? Zeker als het niet meer is dan wat sfeervol gefreak. Maar goed, we vergeven het Détroit; zeker, omdat Horizons zo’n geweldige plaat is geworden, met fraaie liedjes en prachtige arrangementen, die ik van harte aanbeveel aan iedere avontuurlijk ingestelde muziekliefhebber.

detroit liveOp onze laatste Mousique-avond kregen we een discussie of je zo’n plaat kunt draaien. Het leek op de discussie die we in eerder verband in de comments voerden bij mijn stuk over Noir Désir. Ik heb het album bewust aangeschaft. Allereerst omdat ik fan ben van Noir Désir en Bertrand Cantat en dus heel nieuwsgierig was naar zijn nieuwe werk. Maar ook omdat ik vind dat hij zijn straf heeft uitgezeten en ook hij recht heeft op een nieuwe kans. Maar is het niet onverkwikkelijk voor de nabestaanden van zijn slachtoffers om met dit (publieke) werk geconfronteerd te worden? Zeker. Dat moeten we ook niet onderschatten. Al helemaal als Cantat in z’n liedjes regelmatig dan wel niet direct (dat mag niet van de rechter!), maar wel indirect naar z’n verleden lijkt te verwijzen. Wat moet je anders met zinsneden als: ‘Slaap, mijn engel van de droefheid, de eeuwigheid is van ons’ (in Ange De Désolation) en ‘de scherven van het leven die als dolken in je oog worden gestoken’ (in Le Creux De Ta Main)?
Tegelijk gold dat toch ook voor hen die te maken hadden met de gevolgen van wat Gerrit Achterberg had aangericht. Bij hem betreft het nog eens tientallen, zo niet honderden gedichten! Tegelijk werd die poëzie toch uitgegeven, tot stichting van velen… In Avec Le Temps zingt Cantat met de woorden van Ferré dat de tijd herinneringen doet vervagen. Wie weet dat over 20 jaar dit werk minder pijnlijk is en het op waarde kan worden geschat…

 

 

 

3 gedachtes over “Recensie: Détroit – Horizons

  1. dat heb je mooi verwoord Kees.
    even los van de muziek (die echt prachtig is), denk ik dat als we werkelijk geloven dat iemand een tweede kans verdient (en ik weiger te leven in een wereld waar dat niet kan) dat dit dan ook moet kunnen. natuurlijk kan het pijnlijk zijn als nabestaanden hiermee worden geconfronteerd, maar ze kunnen ervoor kiezen om er geen kennis van te nemen, maar die pijn is er al en zal nooit meer weggaan. wat voor tweede kans kan een muzikant krijgen als ie geen muziek meer zou mogen maken?
    overigens vind ik die uitspraak van die rechter toch dubieus, hoe kun je een artiest verbieden om ergens al dan niet over te zingen? gaat die bemoeienis van zo’n rechter niet te ver? goede parallel met Achterberg wat dat betreft.
    al met al blijft het een gevoelig thema denk ik, en gevoelige muziek ook.

    • Mooie reactie, Peter!
      Ja, dat van die rechter vond ik ook dubieus… En eigenlijk wordt het nu door die indirectheid alleen maar aangrijpender…

  2. Ik had Détroit al gehoord via internet (Deezer sessions). Vervolgens kreeg ik de CD voor sinterklaas. Ik vind het een van de beste CD’s ooit. Ik ken het werk van Noir Desir ook goed. Ooit (2005?) reden we in Frankrijk door het stadje Lormes. Hier was een festival bezig waar Noir Desir optrad. In onze auto hadden we hetzelfde nummer opstaan dat tegelijkertijd in de stad te horen was. Le vent nous portera vind ik een van de mindere nummers. Mijn favorieten zijn Un jour en France en Des Armes. In de Jura zagen we de band Dowm by Loads een goede vertolking geven van Un homme pressé. Gezongen door een zangeres, heel apart

Reacties zijn gesloten.