Concertverslag: Kraftwerk (Evoluon Eindhoven, 17 oktober 2013)

kraftwerk profiel 2Het Duitse woord dat ik graag gebruik voor onze muziek is ‘Gesamtkunstwerk’, totaalkunst. Natuurlijk kun je je ogen sluiten en alleen naar de muziek luisteren, maar wij geven je in principe de beelden die wij er zelf bij hebben.

Ralf Hütter (Kraftwerk)

Als dit citaat ergens waar werd, dan was het wel tijdens het 3D-concert van Kraftwerk in het Evoluon. Allereerst was het in het kader van de Dutch Design Week. Als één groep aan design en conceptuele kunst heeft gedaan en doet, dan is het Kraftwerk wel! In de tweede plaats is het Evoluon zelf al een voorbeeld van futuristische kunst. Deze locatie hadden de heren van Kraftwerk zelf gekozen voor een viertal concerten, zoals ze vaker kiezen voor bijzondere ‘artistieke plekken’ (denk maar aan Tate Gallery in Londen eerder dit jaar). Het halfbolvormige interieur van het Evoluon werd optimaal benut. Langs de hele kant stonden speakers, waardoor er letterlijk een ‘surround’-geluid was! Het publiek had plaatsgenomen op de verschillende ringen, waardoor het leek op een moderne arena. De heren van Kraftwerk zelf stonden op een verhoogd podium, in de karakteristieke opstelling van vier identieke synths naast elkaar. Geen snoer of andere franje was er te zien (en gelukkig ook geen laptops!). Achter en boven hen was een enorm scherm, waarop de visuals geprojecteerd werden. Deze waren in 3D. Van tevoren had ik al merkwaardige gezichten gezien toen ik vertelde over dit concert: ‘maar een concert is toch altijd 3D?’ ‘Zeker’, antwoordde ik dan, ‘maar het betreft de geprojecteerde beelden.’

kraftwerk evoluon odeAl bij het eerste nummer Spacelab werd duidelijk hoe geweldig dit werkte. De mannen toverden hun space-geluiden uit hun synths – ze waren stuk voor stuk dubbel te zien, wat een prachtig diepte-effect gaf – achter hen keek je zo het interieur van een ruimtestation in. Je zweefde langs planeten, waaronder onze eigen aarde. Op een gegeven moment raasden er zelfs satellieten op ons af, die zich bijna te pletter leken te vliegen op onze hoofden. Het leverde heel wat ‘wows!’ op… Maar het meeste enthousiasme riep het getoonde Evoluon op, dat door de ruimte zweefde als een volleerd ‘spaceship’; speciaal voor dit concert had Kraftwerk dit laten ontwerpen!
Vervolgens kwamen er nog twee andere nummers van het album The Man-Machine voorbij: The Robots en Metropolis. Bij het eerste nummer mochten de bekende robotachtige lookalikes van de Kraftwerkmannen op het scherm hun kunstje doen en bij Metropolis waren werkelijk schitterende animaties van wolkenkrabbers te zien. U zou bijna denken dat ik vooral gegrepen werd door het zichtbare deel van het ‘Gesamtkunstwerk’ van dit concert, maar de muziek was ook subliem. Lag de nadruk bij eerdere concerten meer op een soort ‘dance-achtige’ uitvoering van de bekende Kraftwerk-klassiekers, nu klonk het meer authentieker, of moet ik zeggen: tijdlozer… Door die ‘surround-opstelling’ van de speakers was er een enorm ruimtelijk effect. Het geluid was sowieso kraakhelder en perfect van volume (eindelijk hoefde je eens geen oordopjes in!).

kraftwerk numbersVervolgens was het tijd voor het album Computer World. Misschien is dit wel het meest invloedrijke van alle Kraftwerk-albums. Hoe dan ook: overdonderend was Numbers, niet alleen door die eindeloze computerstemmen die in verschillende talen aftelden, maar zeker ook door de cijfers die op en afstormden en letterlijk over het scherm golfden. Werkelijk fantastisch gedaan! Bij Computer World en Computer Love kon er even naar adem gehapt worden.
Daarna werd er weer teruggeschakeld naar het album The Man-Machine. Vooral het titelnummer klonk geweldig en dat waren de rood/zwart/witte visuals ook: met enkel lijnen en vlakken werd een Mondriaanse wereld geschapen, maar dan in bewegende zin. Nummer 1-hit The Model viel daarbij eigenlijk een beetje tegen. Muzikaal natuurlijk niet, want het blijft een geweldig nummer, in al z’n eenvoud. Maar de visuals waren niet anders dan de ‘stokoude’ videoclip uit de jaren ’80. Ach, een beetje pesten, hoort volgens mij ook bij de mannen uit Düsseldorf. Neon Lights was natuurlijk helemaal op z’n plek in de Lichtstad, die Eindhoven is… Lichtreclames in neon en abstracte verticale lichtstrepen vormden het decor- fraai was daarbij ook hoe de klavieren van de mannen zelf meededen in dit lichtspel.

Na al deze visuele en auditieve abstractie was het tijd voor de meer figuratieve en realistische kant van Kraftwerk. Waar komt dat beter tot uiting dan in Autobahn? Dat begint al met die dichtslaande autodeur, die startende motor en de claxon. Ach, ik hoef dat nummer verder toch niet voor u te schetsen? Het behoort tot het interne geheugen van iedere rechtgeaarde muziekliefhebber. Hier waren de visuals dus juist uiterst figuratief. In een jaren ’60-stijl zagen we een Kever en een Mercedes rijden over één van dé voorbeelden van het Duitse Wirtschaftswunder: de snelweg. De iconische muziek en beelden raakten bij mij talloze snaren.

kraftwerk autobahnMunt Autobahn uit in nostalgie en melancholie – met toch een bijzonder tijdloze beat – Tour de France laat veel meer de futuristische kant van Kraftwerks muziek zien: het neigt behoorlijk naar techno. De versies van het gelijknamige nummer uit 1983 én 2003 vloeiden naadloos in elkaar over en waren strakker dan het staartje van Laurent Fignon.

Ik begon een beetje te vrezen: men zou toch wel aandacht besteden aan mijn lievelingsalbum Radio-Activity? Maar daar klonken de eerste tonen van Airwaves al, de lofzang op de radiogolven. De visuals waren eenvoudig, maar doeltreffend: witte lijnen die over het scherm op en neer en af en aan golfden. Intermission/News liet een eindeloze stroom nieuwsberichten horen, die in geluid en beeld letterlijk op je afstormden. En daar was hij dan eindelijk: The Geiger Counter, de steeds sneller tikkende meter van radioactiviteit, die de opmaat vormde voor het titelnummer Radio-Activity. Het bijzondere was dat Ralf Hütter het eerste couplet in het Japans zong. Het nummer werd ook een stuk trager gespeeld. Het gaf een extra dreiging aan dat, wat helaas niet alleen een energiebron is, maar ook een gruwelijke killer. Het rijtje, geproclameerde en gevisualiseerde, namen ‘Tschernobyl, Harrisburgh, Sellafield, Fukushima/Hiroshima’ sprak wat dat betreft boekdelen. Ook het humoristische Ohm Sweet Ohm was traag – de normale versnelling bleef uit – waardoor het tot een fraai verstild werkje leidde: een broodnodige adempauze.

Maar lang werd ons geen rust gegund, want daar stond de Trans-Europe Express al klaar om te vertrekken. Deze legendarische ode aan de sneltrein kreeg een prachtige visuele verbeelding mee: het zwart-witte lijnenspel was van een indrukwekkende eenvoud. Eén van de absolute hoogtepunten van het concert (dat trouwens geen dieptepunten kende).
kraftwerk technopopHet drieluik Boing Boom Tschak/Techno Pop/Musique Non Stop was het voorspelbaar laatste nummer (voorspelbaar in de zin van dat Kraftwerk nagenoeg al z’n concerten hiermee afsluit). De nadruk lag hier vooral op het ritme, waarbij de computergraphics fijn meededen. Grappig was hoe men afsloot: één voor één lieten de heren, voordat ze het podium afliepen, een soort solopartij op hun synth horen (als ware het een klassiek rockconcert): de één bespeelde de elektronische percussie, de ander de baspartij en als laatste liet oerlid Hütter wat rake akkoorden horen, waarna hij de aftocht blies. Maar het publiek liet ze niet zomaar gaan. Men klapte de handen stuk en blies het spuug langs de vingers. Gelukkig kwam het kwartet terug voor een trio nummers oftewel een drietal muzikale etappes uit opnieuw Tour de France: Aero Dynamik, Vitamin en Elektro Kardiogramm. Toen was de koek echt op: meer dan twee uur lang hadden we mogen genieten van dit ‘Gesamtkunstwerk’ van deze Teutonen van de elektronische muziek. Het zal me nog lang heugen…

(de foto’s zijn afkomstig van tweets van bezoekers)

27 gedachtes over “Concertverslag: Kraftwerk (Evoluon Eindhoven, 17 oktober 2013)

  1. Mooi verslag, in grote lijnen doet jou verslag me wem denken aan de door tocht die de mannen van Kraftwerk hadden op de weide van Pukkelpop. Maar de locatie is natuurlijk onbetaalbaar. Hadden ze naast Tate Modern nu ook al in het MOMA in New York gespeeld ?

  2. heel mooi verslag, precies zoals ik het ook zou omschrijven. echter Vitamin en Electric cafe heb ik gemist als toegave bij de show van 19.00. Dat waren Aerodynamic en Expo 2000.
    Maar: super concert, kraakhelder geluid en super graphics. Mooie beloning voor bijna 40 jaar trouw fan-schap🙂

    • @Peter, zelf was ik bij de show van 22.30 uur. Ik stond naast een stel dat ook om 19.00 uur was geweest (moet je nagaan: ga je gewoon even naar twee shows achter elkaar) en zij zeiden ook dat Vitamin niet in het eerste concert gespeeld was. Dank voor je complimenten trouwens. Ik ben ietsje minder lang fan (maar waarschijnlijk ook ietsje jonger dan jij😉 )

  3. mooi verslag van een ongetwijfeld mooie beleving.
    dat Autobahn met die beelden vind ik echt prachtig!

    toch, ik wil niet vervelend doen, en ik ben er niet bij geweest natuurlijk, maar ik kan me toch niet helemaal aan de indruk onttrekken dat al dat visuele geweld niet kan verhullen dat het allemaal bij lange na niet meer zo spannend is als toen de heren nog aan de knoppen van hun zelfgebouwde analoge synthesizers stonden te draaien. deze show is vast van begin tot eind geprogrammeerd met geen millimeter ruimte voor experiment. toen was het een wonder, en niet één concert was hetzelfde, die magie komt toch nooit meer terug?

    • Tja wat is spannend… en moet alle kunst spannend zijn?
      Wat mij betreft, is de muziek van Kraftwerk al zo iconisch, dat het zelfs zonder de heren op het podium en door robots gespeeld prima te pruimen zou zijn. En dan die beelden er nog bij: dat is echt een totaalervaring!
      Van mijn al genoemde buren op het concert, die dus bij beide shows achter elkaar waren, begreep ik dat er toch wel degelijk variaties in de liedjes zaten. Met andere woorden: het lijkt voorgeprogrammeerd, maar ze spelen echt live en variëren ook.

    • Inderdaad, mijn eerste reactie (en ik was er wel):
      opgewarmde oude hap zonder vernieuwende invloed van Kraftwerk en de trucendoos bij de video’s was na 3 nummers ook wel leeg en vielen ze in herhaling.
      Als je 1 keer een 3d-film gezien hebt was het ‘wow’gehalte na 3 nummers wel op.
      Maar hij heeft er wel ontzettend van genoten om het Evoluon weer eens van binnen te zien.

      @ auteur, ik weet niet of u het in de gaten heeft, maar als je een synth voor je neus hebt staan, dan heb je geen laptop meer nodig om iets dat ernstig is voorgeprogrammeerd op te starten.

      • @Frank, dank voor je reactie. Ik proef hier enig cynisme. Dat is jouw goed recht natuurlijk, maar ik heb van begin tot eind genoten. Dat kwam misschien ook omdat ik een groot fan ben, maar tegelijk ze nog nooit live zag.
        En dat een synth voorgeprogrammeerd kan worden, is mij terdege bekend, maar hoe verklaar je dan dat ze varieerden in hun songs in de eerste en tweede show (volgens mijn buren bij het concert, die beide shows achter elkaar zagen)?

  4. Live is een ruim begrip, hoe live elektronische muziek meestal werkt is de nummers in verschillende lagen in een daw (verzamelnaam voor muziek productie software als Ableton Live, Cubase en Reason) te zetten zodat je de lagen naar believen kunt aan en uitzetten, en uiteraard wordt er ook veel live gefilterd en kun je effecten realtime manipuleren. Dus variatie in de verschillende shows is zeer makkelijk, maar om iets dat “ernstig is voor geprogrammeerd” tot minder live te beschouwen is eigenlijk het zelfde om te zeggen dat een stuk van Bach of Beethoven uit voeren vanaf bladmuziek niet echt musiceren is omdat het van te voren uitgeschreven is i.m.ho.

  5. Kees, een geweldig enthousiast verslag! Volgens mij was het een hele belevenis. Vooral als fan. En dat ben jij duidelijk. Sterker nog, ik heb jou nooit eerder online zo intensief bezig gezien met één artiest.
    Ik ken zelf alleen het Autobahn-liedje van deze heren. Mijn vraag aan jou als goeroe: bij welke plaat moet ik beginnen?🙂

    • Tja dat is een lastige vraag, leerling. Mijn instapplaat was ooit Radio-Activity. Vandaar mijn APK eerder hierover. Maar het is niet het meest toegankelijke album. Man-Machine of Trans-Europe Express lijken me de beste beginplaten.
      Dank voor het compliment trouwens.

  6. Prachtig verslag Kees! En jaloersmakend ook. Zelfs al zou dit een opgewarmde hap zijn, dan nog zal dit smaken naar meer dan wat je tegenwoordig voorgeschoteld krijgt. Dat bewezen de Pixies laatst ook. Helden om te omarmen, al staat er stamppot op tafel!

    En Daan: Kraftwerk 1 & 2 zijn de blauwdrukken van hetgeen ze later zijn gaan doen, maar voor de albums erna brand je jouw vingers niet als je de cd’s Die Mensch-Maschine, Radio-Activity, Computer World, Autobahn en Trans-Europe Express aanschaft. Dat is denk ik wel de kern van hun kunnen/bestaansrecht. Niemand heeft dit ooit weten te evenaren.

    • met JW eens. I & II zijn wel echt bijzonder hoor, je hoort daar zo duidelijk hun krautrock-roots, maar mijn persoonlijke favoriet van daarna is denk ik toch Mensch-Maschine.

      • Ik heb dat album in de Engelse en Duitse versie…een groots werk! Maar ik kan eerlijk gezegd niet kiezen tussen hun beginwerken, elk album heeft wel z’n klassiekers. Mensch-Maschine of Man Machine heeft natuurlijk wel de mega culthit Das Modell/The Model die ook door andere bands gecoverd zijn en niet in de laatste plaats door klasbak Steve Albini (Shellac) in zijn Big Black dagen:

        later ook met het Japanse Zeni Geva dat met Steve Albini de band Superunit vormt:

        alsmede de lolbroeken van Rammstein:

      • ja en dan kan je zeggen dat Kraftwerk niets nieuws brengt, maar het feit dat deze bands hen coveren geeft -ongeacht of je het waarderen kunt- aan dat ze een enorme en brede invloed hebben gehad

  7. Om het “laptop”-mysterie te ontrafelen, hierbij de foto’s van hun consoles gezien vanaf de achterkant:

  8. Mooi verslag, ik was bij de eerste show op donderdagavond. Ook ik ben groot fan. Hoorde toch duidelijk nieuwe geluiden in de oude nummers, zeker de rragere uitvoeringen waren erg mooi en verrassend.

  9. Op Vimeo een uitgebreide video wanneer je zoekt op “Kraftwerk consoles.”
    Concert was geweldig inderdaad.

Reacties zijn gesloten.