APK: Keith Jarrett – The Köln Concert

APKVoor mij is muziek vooral een zoektocht naar schoonheid en emotie. Gaandeweg die zoektocht is mijn smaak verbreed. Zo ben ik de afgelopen jaren getransformeerd tot jazzliefhebber en kan ik tegenwoordig zelfs klassieke muziek waarderen. Waar vroeger ´het liedje´ voor mij belangrijk was – en daarin niet alleen de melodie, maar ook de stem en de tekst, ben ik gaandeweg ook steeds meer gaan genieten van instrumentale muziek.

Een doorbraakplaat in die ontwikkeling was voor mij The Köln Concert van Keith Jarrett. Dat het een legendarisch album in de jazzwereld was, wist ik wel. Maar het idee van een solo piano-improvisatie trok mij aanvankelijk niet zo.

Tot ik ging luisteren en ik vanaf de eerste noten geraakt werd door de verbluffend heldere sound en onmiddellijk meegezogen werd in de muzikale reis van Jarrett.

Keith_Jarrett_Koln_Concert_CoverWant dat is het: een meeslepende reis die je eigenlijk  vol aandacht moet meemaken. Koptelefoon op, volume omhoog, ogen dicht en je verwonderen. Emoties wisselen zich in rap tempo af op deze reis: verwondering, vreugde, ontzag, melancholie.

Als je je dan achteraf gaat verdiepen in de ontstaansgeschiedenis van dit album, neemt je verbazing over dit kunstwerk alleen maar toe en wil je het gelijk nóg een keer horen.

Te weten bijvoorbeeld, dat alles op dit album ter plekke geboren is: het is één lange, spontane improvisatie. Je bent dus getuige van schepping.

En dan het achtergrondverhaal: Jarrett arriveert nogal vermoeid in Keulen, na een lange autorit vanuit Zürich, waar hij eerder heeft opgetreden. Hij heeft al nachten niet goed geslapen, heeft rugpijn en draagt een brace. Aangekomen in de concertzaal, constateert hij dat de verkeerde piano klaargezet is. Het is niet alleen niet de piano waar hij om gevraagd heeft, het instrument vertoont ook bepaalde mankementen (de hogere en de lagere noten klinken dun en zwak en de pedalen werken niet goed). Er is echter geen ander vergelijkbare piano beschikbaar – en tijd om het instrument te repareren is er ook niet. Jarrett weigert bijna om op te treden, maar de organisator van het concert, de 17-jarige Vera Brandes overtuigt hem toch om te spelen en draagt zo bij aan het ontstaan van een stukje muziekgeschiedenis.

jarrett01Het is het eerste jazzconcert ooit in het Operahuis van Keulen. Het concert begint pas om 23.30 uur, omdat er eerst nog een opera uitgevoerd wordt.

Daarna mag Jarrett los en ondanks (of misschien dankzij) alle strubbelingen vooraf, duikt hij op zijn piano. Hij komt helemaal in zijn mojo en laat zich zelf meeslepen door wat er door hem heen gaat en uit zijn vingers stroomt. Zo hoor je hem op zijn piano roffelen of op de grond stampen en extatische ooohs en aaahs roepen.

Hij concentreert zich op het middengedeelte van de piano, wellicht omdat de lage en hoge noten van zijn piano in mindere conditie zijn.

Meeslepende, lyrische stukken worden afgewisseld met stukken waar meer swing of bezwerende repetitie in zit, gevolgd door weer meer melodieuze lijnen. Ik heb geen verstand van de technische kant van pianomuziek, bijvoorbeeld hoe moeilijk het is om glissando’s te spelen (waarbij, vaak door de zijkant van de vinger te gebruiken, van de ene naar de andere noot wordt gegleden), maar alles klinkt hier zo makkelijk, soepel en natuurlijk.

jarrett02Maar dit is geen show off van een artiest die zijn klasse wil demonstreren, maar de creatie van een begaafde kunstenaar die luistert naar wat zijn gevoel hem ingeeft en zelf op zoek is naar schoonheid en betekenis en naar nieuwe werelden en daarbij het uiterste van zichzelf geeft – én het uiterste uit zijn gemankeerde piano haalt. Je bent hier dan ook getuige van een intiem moment, waar een kunstenaar zijn piano ontdekt en bezweert en tegelijk bijna op mediterende wijze musiceert. Hij vergeet zijn publiek en is één met zijn instrument. Het feit dat hier alleen een man op zijn piano speelt, een gedachte die mij vooraf tegenstond, is in dit geval dan ook geen verzwakking, maar juist de essentie van het album: de aaneenrijging van klanken van dat ene instrument, in de stilte van een zaal die haar adem inhoudt.

Het album is in vier stukken verdeeld, maar eigenlijk is dat alleen gedaan omdat het op een langspeelplaat moest passen. In feite is het één lange, geniale eruptie van een virtuoze muzikant. Er wordt wel geapplaudisseerd tussendoor, maar het is bedoeld als één compositie.

jarrett03Het is ook niet echt een jazzalbum, denk ik. Het past niet in een hokje. Keith Jarrett is dan ook geen man van hokjes. Hij heeft, alleen en met zijn trio, inmiddels onmogelijk veel cd’s op zijn naam staan en die variëren van allerlei subgenres uit de jazzmuziek tot (neo)klassiek. Dit concert uit 1974 verbreedde de jazzmuziek en opende haar deuren voor andere invloeden. The Köln Concert zou uitgroeien tot het best verkochte piano-album ooit en een inspiratiebron worden voor menig artiest.

Tot slot wil ik nog wat zeggen over de sound. Die is – voor mijn althans – volstrekt uniek en een lust voor het oor. Hoe ze, met de middelen van die tijd, tijdens een live-concert, zo’n kraakheldere sound hebben weten vast te leggen, is mij een raadsel.

Al met al mag je dit album dan ook een wondertje noemen, vind ik. Voor mij is The Köln Concert een APK (Aanbevolen Persoonlijke Klassieker) geworden, die ik niet te veel draai, om er niet aan te wennen. Maar iedere keer dát ik hem draai, word ik geraakt in mijn ziel en ervaar ik iets van pure schoonheid en aanstekelijke blijheid. Vive la mousique!

9 gedachtes over “APK: Keith Jarrett – The Köln Concert

  1. wow, Daniel is terug op mousique, en hoe!
    dit is inderdaad een prachtig album, dank voor deze mooie bespreking man. ik ga er ook weer eens naar luisteren binnenkort, als ik er voor in de mood ben (en wat tijd heb)

  2. Haha, tnx, Peter. Zie het niet als een comeback, maar als een eenmalige toegift. Ik kon me niet inhouden.🙂

    • Dat is nou weer jammer😦
      Maar ik sluit me helemaal bij Peter aan: fraaie APK dit. Ik ken het eerlijk gezegd alleen van horen zeggen. En het label ECM is me natuurlijk ook niet onbekend middels releases van o.a. Arvo Pärt en The Hilliard Ensemble met Jan Garbarek. Maar ik zal dit zeker gaan luisteren. Binnenkort zal ik jouw naam trouwens nog noemen in een recensie…😉

  3. Dank Kees. en je maakt me benieuwd naar die recensie. Ik zal het in de gaten houden hier!

  4. Laat ik nou net in het bezit zijn van een nieuwe koptelefoon. Ik zie het maar als een teken.😉
    Pakkend geschreven, Daniel. Wat mij betreft mag je vaker van die eenmalige bijdragen schrijven.😉
    Nu nog kijken of deze muziek me ook daadwerkelijk bevalt.

  5. Pingback: Recensie: The Weeknd – Kiss Land | mousique.nl

Reacties zijn gesloten.