Bart van der Lee – ballads for the heathens or dying

bart van der lee coverTijdens de afgelopen vakantie reden wij door het snikhete en kurkdroge landschap van de Provence in Frankrijk. Wij waren op weg naar de zgn. Roches Ocres bij het plaatsje Roussilion. Deze fraaie rotspartijen van zandsteen zijn getooid in diepe roestbruine en okerkleuren. Het is een aparte ervaring om te midden van het normale groen en geelbruin opeens deze kleuren te zien. Het geeft een prachtig contrast. We werden er stil van. De enige die zich nog liet horen, was Bart van der Lee, wiens laatste album Ballads For The Heathens Or Dying precies op dat moment uit de autospeakers klonk. Dat was een magisch moment, want zijn stem heeft naar mijn gevoel precies de klankkleur zoals die Roches Ocres er uitzien: roestbruin en okergeel. U zegt: dat klinkt ook naar de herfst… Ik zeg: daar heeft u gelijk in. In die zin komt het album op het goede moment uit: in de nazomer, op weg naar de herfst, als de dagen korter worden. Dark folk is niet voor niets het label dat we op de muziek van Van der Lee kunnen plakken.

In 2010 debuteerde Bart van der Lee met Between Tall Pine Trees (Sadness & Thunder). De critici waren onder de indruk van de liedjes. Vergelijkingen met Leonard Cohen en Nick Cave werden gemaakt. Van der Lee heeft gemeen met deze mannen dat de stem diep en niet kraakvrij is. Inhoudelijk is hij net als hen een troubadour die echt een verhaal weet te vertellen, dat vaak gedoopt is in de poel der treurigheid.
Bart van der Lee groeide op in de Filippijnen, Thailand en Kenia, waar zijn ouders ontwikkelingswerk deden. Zij deden dit vanuit hun christelijke geloofsovertuiging. Dit vormt ook de achtergrond voor Barts kennismaking met de muziek. Als kind zong hij kerkliederen en speelde op zijn moeders gitaar. Vanaf zijn dertiende keert het gezin terug naar Nederland. De geloofsachtergrond is terug te horen in Barts eigen liedjes. Ze klinken vaak als stokoude gospels, maar inhoudelijk is er wel verschil. De titel is al helder genoeg: het zijn ballads voor heidenen. Bart heeft het geloof van zijn vader en moeder losgelaten. Het persbericht verwoordt het zo: ‘Hij vindt geluk, liefde en hoop buiten het geloof, en neemt er een stap van terug.’ Tegelijk ademen de liedjes ook het verdriet om wat hij daarin mist. Nee, vrolijk is Ballads For The Heathens Or Dying niet, maar zong The Choir het al niet eens, in de voetsporen van Prediker: ‘A sad face is good for the the heart.’

bart van der lee portretOpeningsnummer A Mother’s Song zet in met een prachtige gruizige gitaar, waar Van der Lees stem zich naadloos bij voegt. De titel zegt het al: hier wordt een moeder bezongen. De relatie met haar blijkt niet probleemloos te zijn, maar zelf is ze er rustig onder. Het geeft het liedje een soort onderhuidse spanning. Muzikaal is er lucht en licht door de prachtige tweede stem van Anne-Fleur Starreveld. Tegen de roestbruine stem van Van der Lee klinkt zij als de groene cipressen bij de Roches Ocres…
Drown In These Arms gaat over een onvoorwaardelijke en tegelijk allesverzengende liefde. Het is een fraai luisterliedje waar met name de viool van Violet Meerdink de show mag stelen naast de stemmen van Van der Lee en opnieuw Starreveld. Ook mag hier Stefan Breuer niet onvermeld blijven, die mooi bijkleurt op gitaar en Hammondorgel. Breuer produceerde het album trouwens.
Dat het niet alleen ballads zijn rond geloof en ongeloof, maar ook rond de dood, wordt duidelijk in In The Woods Upon A Hill. Het is een murderballad, maar dan m.b.t. een zelfgekozen dood. De aanleiding is een diep liefdesverdriet (onwillekeurig moest ik denken aan het bekende gedicht De Zelfmoordenaar van Piet Paaltjens). Het gepiep aan het begin van het liedje en de schorre saxofoon gaan door merg en been en dat geldt zeker ook voor de tekst van het liedje, dat als volgt eindigt:

Three days later he was found
By a farmer and his hound
Who saw him dangling there
Cold and silent in mid-air
As if ready to be wed
In tuxedo and high hat
With some flowers in his hand
And a not in the sand, which read:

Oh Nataly, I thougt you loved me endlessly
Oh Nataly, why didn’t you come to rescue me
Oh Nataly, I’m forever yours, yours faithfully.

Dan volgt misschien het absolute hoogtepunt van het album: Lament. Na al deze droefenis is een lamentatio natuurlijk helemaal op z’n plaats. Ik hoorde zelden een mooier klaaglied dan dit. Een klaaglied, geboren uit gemis en berouw, welteverstaan. Wat een wonderschone melodie heeft dit liedje. De viool en vrouwenstem geven het extra diepte. De kopstem waarmee Van der Lee aan het eind durft te zingen, jaagt het kippenvel op de rug.
Hierna heeft een mens wel wat lucht nodig. Gelukkig biedt Please Watch Over Me dat. Het sterke intro klinkt sterk naar 16 Horsepower ten tijde van Folklore en de vroege Woven Hand erna. Van der Lee zingt hier ook wat hoger; zou dat te maken hebben met het adres van zijn gebed (dat dit liedje is): de engelen? De trompet van Joel Grimberg neigt ook bijna naar hemels bazuingeschal… Hoe dan ook, het geeft de ambivalentie van Van der Lee aan: aan de ene kant zoekt hij het geluk buiten het geloof, maar aan de andere kant zoekt hij toch bescherming ergens aan de andere zijde.
Reign In My Heart schakelt nog verder terug: het is een slepende ballad, waar de meer dan licht gekwelde zang van Van der Lee fraai uitkomt. Je zou als vrouw trouwens zo’n liefdesverklaring krijgen:

I crowned you as a queen of my life
I’ll give you my arms as a castle
As a fortress, that’s how I want it to be

bart van der lee linoleumHoofse liefde bestaat nog!! Voor mijn geestesoog zie ik ze samen dansen in een langzame wals. Breuer op de piano legt geen tapijtje neer, maar rolt een lange rode loper uit.
Aangrijpend is ook She Was Like The Sunlight. Het is opnieuw een liedje over sterven. Dit keer gaat het over iemand die niet bang is voor de dood, maar wel voor de laatste fase die er aan vooraf kan gaan. Het lijkt te gaan over euthanasie, maar dat lees ik meer tussen de regels. Ingetogen en respectvol is het in ieder geval. Een liedje dat tot denken zet.
Ook het slotnummer Waste Of Life is een afscheidsnummer. De inleidende trompet laat een soort alternatieve ‘Last Post’ horen. Daarna zingt Van der Lee, louter begeleid door eenvoudig gitaargetokkel, over een geliefde die gestorven is. Het is een prachtig liedje. Dochterlief zei vanaf de achterbank van de auto, toen dit klonk: ‘dit vind ik mooi, pap!’ (en ze neuriede het al snel mee). Ja, de eenvoudige melodie blijft wel hangen. De hoofdthema’s van geloof en dood komen hier ook aangrijpend samen. Want de gestorvene was een gelovige, aan wie het stoere geloof juist veel onzekerheid, strijd en schuldbesef gaf. Van der Lee lijkt hier klaar mee te zijn:

Now I don’t know whare you’re heading
But it’s been a waste of life
You with your thoughts

Of is hij er niet klaar mee? Is de ambivalentie die uit andere liedjes spreekt, niet te groot? In ieder geval: mij grijpen de liedjes naar de keel. Het is jammer dat het album maar acht liedjes kent. Maar gelukkig bestaat er zoiets als een repeat-knop!

Graag wijs ik ook nog op het fraaie artwork op en in het album. Bart van der Lee volgde de kunstacademie en geeft daar ook nog altijd les. Dat merk je ook aan de vormgeving. Prominent op de cover en in het tekstboekje staan werkelijk schitterende linoleumgravures, die een soort emblemata vormen bij de liedjes. Job Kind maakte deze en ook hij verdient een dikke pluim!

Snowstar Records komt zo wederom met een sublieme release dit jaar. Zelf was ik al ondersteboven van Waktu Dulu van Herrek (waar de voorman ook al als kind van zendelingen z’n roots in het verre buitenland heeft liggen; grossiert Snowstar daarin?), maar met Bart van der Lee blijkt het label opnieuw een briljant in huis te hebben!

Ballads For The Heathens Or Dying verschijnt op 6 september a.s.

30 gedachtes over “Bart van der Lee – ballads for the heathens or dying

  1. Mooie recensie Kees! Herkende hem van ‘beste singer-songwriter van Nederland’. Ik vind dit in ieder geval erg mooi.

    • Ja, en daar kende ik hem dus weer niet van, want dat had ik never nooit gezien (heeft weer alles met mijn allergie voor de heer Giel B. te maken).

  2. Ach, ik vond het een erg leuk programma waarin het echt om de muziek ging en niet om het zo goed mogelijk afkraken van de ander. Maar ja, smaken verschillen🙂

  3. Leuk verhaal Kees en grappig te lezen dat Joel Grimberg mee speelt dat is een kennis uit mijn jeugd, mijn en zijn ouders zijn vrienden… heeft ook in de Soul Surviver Band gespeeld, en de naam Starreveld heeft voor mij ok SoSu referenties, maar ja met een achtergrond uit de zending zullen er veel Christenen in zijn net werk zitten… Ik ga iig een rustig zitten om deze plaat te beluisteren

    • Wat grappig dat jij ze kent. En eigenlijk ook bijzonder dat ze gewoon meespelen met iemand die intussen anders in en tegenover het geloof staat. Muziek verbroedert toch maar weer…

  4. Ik heb ‘A mothers son’ nu twee keer geluisterd. Ik vind het gitaargeluid prachtig. Het galmt zo mooi. Heerlijk slepende drums. De eerste klanten zijn betoverend. Maar ik werd negatief verrast toen hij begon te zingen. Zijn klankkleur zet mij op het verkeerde been. Ik vind het niet mooi. Het klinkt geforceerd, alsof hij heel hard zingt. Bovendien, maar dat is meer een productieding waar ik gevoelig voor ben, staat zijn stem nogal hard (veel te hard zelfs) en zit er amper galm op, terwijl de gitaar heel erg galmt. Dat werkt elkaar tegen.

    Het refrein, waarin meerdere stemmen klinken, deed mij wat denken aan ‘Longest Day’ van Soulsavers. Maar het haalt het bij lange na niet bij het gevoel dat ik bij die plaat heb. Iemand met een geloofsachtergrond heeft bij mij altijd een dikke +1, maar deze jongeman zal ik niet snel meer opzetten.

    • Misschien moet je toch de hele plaat eens beluisteren, Vincent. Je oordeel vel je nu op grond van een vrij smalle basis…😉

      • Nee hoor. Ik vind zijn stem tegenvallen. Een stem is een stem. Dat is het, of dat is het niet. Ik kan toch niet alles gaan luisteren waar ik aan twijfel? Er is zoveel wat mij wel pakt, of op langere termijn pakt. Maar dan is er altijd wel iets dat mij gelijk triggert op een bijzondere manier. Dat is hier eigenlijk nergens het geval

      • Dat is dan jammer en ik denk dat je wat mist, zeker muzikaal. Maar goed, de stem is bij liedjes wel zeer belangrijk en daar heb je wel of niet wat mee. Dat kan ik niet voor je veranderen. Merkwaardig vind ik dan wel dat je die van iemand als Mark Lanegan dan wel zo waardeert, terwijl daar nog heel wat meer laagte en kraak in zit…
        Ik vind trouwens je opmerkingen over dat productionele een beetje overdreven. Waarom zou een galmende gitaar nu persé gepaard moeten gaan met een galmende stem? Met evenveel recht kun je toch zeggen dat galm en droog juist een prima contrast zijn? En die harde stem was me ook helemaal niet zo opgevallen, maar als je die stem prima vindt, kun je natuurlijk ook veel meer hebben😉

      • Ik stoor mij aan zo’n droog stemgeluid. Past totaal niet in het plaatje. Ik stoor mij daar aan. Het past naar mijn idee niet bij elkaar. Het werpt een contrast op dat je niet wilt.

        Ik houd ook van krakende stemmen. Lanegan, Tom Waits, 16Horsepower, The Veils.. ik smul ervan. Maar deze krakende stem kan ik minder goed waarderen. Ik ben een vrij kritische zeiksnor hoor🙂

      • Volgens mij kraken je oren Vincent🙂
        Veel albums van Lanegan en Tom Waits hebben meer contrast dan die van Bart, die mijns inziens een zeer harmonieus en stemmig geheel heeft gemaakt. En droog…ik heb juist bij Lanegan en Waits altijd het idee dat ze wel een slok van het één of ander kunnen gebruiken. Natuurlijk kan een stem je niet aanstaan, maar contrast vormt de meeste muziek toch? Anders krijg je enkel monotone muziek.
        Ik vond juist Bart’s stem zo bijzonder en rijk geschakeerd als een goed gevulde kruidenbaal: “Bart beschikt over een prachtig verhalende herfstige stem die een fijne kruisbestuiving van Bill Callahan (Smog), Jason Molina (Magnolia Electric Co.), Nick Cave, Mark Lanegan, Don McLean en Jason Merritt (Timesbold) is.”
        Ik probeer je niet te overtuigen hoor, maar ik snap enkel je argumentatie niet. Behalve dat je gelijk hebt met “een stem is een stem”. Pakt die je niet, dan klaarrrrrr

      • Ten eerste staat zijn stem mij gewoon tegen. Ik bedoelde met een contrast meer dat, wanneer ik naar zijn muziek luister, zijn stem gewoon niet mooi blend met de muziek. Dat werkt een contrast op, of misschien beter gezegd, het drijft muziek en tekst uit elkaar. Dat is misschien een productie-technisch aspect, maar ik stoor mij aan het feit dat de plaat niet lekker klinkt (naar mijn smaak he). Komt misschien ook al omdat ik zijn stem niet mooi vind. Bij DBSSW vond ik hem ook al niet mooi, terwijl ik bijvoorbeeld zijn gitaarspel en manier van liedjes-opbouw wel kan waarderen. Alle referenties die je noemt vind ik ook tof. Maar dit doet niets bij me.

      • Dat kan Vincent…heb ik ook soms.

        Zelfs bij één band kwam dat vandaag nog ter sprake. Belle & Sebastian’s Tigermilk vind ik een topalbum, de rest raakt me helemaal niet. Zoals je zelf eerder al aangaf: er is gelukkig genoeg andere muziek!🙂

  5. Prachtige dit! Dhr. van der Lee heeft een heerlijk treurige stem. Doet me ook wat denken aan de zanger van Audiotransparent (die heet dan weer Bart Looman). Moet zeggen dat ik de combinatie met de zangeressen helemaal magisch vind.

    • Audiotransparent is ook een heel fijn bandje, alhoewel ik de link met de zanger nog niet direct gelegd had.
      Die zangeres heeft inderdaad een hele fijne stem, die erg mooi contrasteert met die van BvdL.

  6. Mooie recensie Kees! Ja spuit 11 reageert nu pas, nadat de mijne eindelijk online staat….Echt zo’n mooie cd weer!
    Drie missionariskinderen op rij met een mooi album🙂

  7. Pingback: jaarlijst 2013 | mousique.nl

Reacties zijn gesloten.