APK: Neutral Milk Hotel – In The Aeroplane Over The Sea

apkWe reden door het glooiende en snikhete landschap van Frankrijk. Niet alleen de airco stond aan; ook de cd-speler. Daarin snorde In The Aeroplane Over The Sea (1998) van Neutral Milk Hotel. Ik had dat album net ontdekt en was binnen korte tijd er helemaal aan verslaafd geraakt. Omdat de plaat een prettige afwisseling kent tussen akoestische en rock-nummers, meende ik dat de rest van het gezin, en de vrouw des auto’s in het bijzonder, dit ook wel aan kon.
Maar halverwege het tweede nummer klonk al haar verdict: ‘wat een herrie is dit! Bovendien zingt die zanger hartstikke vals! Ik krijg hier hoofdpijn van!’ Zodoende was dit de laatste keer dat dit door mij zo geliefde album over de autospeakers klonk – tenminste met mijn geliefde eega erbij. Gelukkig zit ik ook regelmatig alleen in de auto en kan ik ook thuis vaak genoeg alleen muziek beluisteren. Dat is met In The Aeroplane Over The Sea dan ook vaak genoeg gebeurd. tot op de huidige dag. Het is niet voor niets een APK (Aanbevolen Persoonlijke Klassieker) van me!!

Waarom eigenlijk? Wat maakt deze plaat nu zo goed? In één woord: de intensiteit. Ik ken weinig albums waar bijvoorbeeld zo indringend wordt gezongen. Zanger Jeff Mangums stem slaat regelmatig over. Nee, het is niet loepzuiver. Er zijn zelfs mensen die Mangum rekenen tot de categorie van ‘geweldige zangers die niet kunnen zingen.’ Maar leg hier maar wel alle nadruk op ‘geweldige zanger’, want dat is Mangum. Hij legt z’n ziel en zaligheid in z’n zang. Die intensiteit geldt ook voor het muzikale deel: de snaren worden niet beroerd, maar regelmatig geranseld en je voelt als het ware de zweetdruppels van drummer Jeremy Barnes en de spetters uit de koperblazers op je neerdalen. Ook tekstueel is het allesbehalve gezapigheid wat de klok slaat. Neem het begin van de plaat:

When you were young you were the King of carrot flowers,
And how you built a tower tumbling through the trees,
In holy rattlesnakes that fell all round your feet.

And your Mum would stick a fork right into Daddy’s shoulder,
And Dad would throw the garbage all across the floor,
As we would lay and learn what each other’s bodies were for. (uit: The King Of Carrot Flowers Pt. One)

????????????????Dit komt wel binnen! Veel teksten klinken ook als duistere dromen, die als golven over je heenslaan. Mangums songs zijn vaak geschreven in een soort ‘stream of consciousness’, die maar door – en doorgaat. De beelden daarin zijn vaak surrealistisch – het prachtige artwork van het album spreekt in die zin ook al boekdelen. Het gaat in de liedjes bijvoorbeeld over een misvormd jongetje in een glazen pot, de nodige foetussen, een Siamese tweeling en diverse tijdmachines.
Mangum zelf noemde In The Aeroplane Over The Sea een ‘spiritueel album’. Nu is opvallend dat The King Of Carrot Flowers Pt. Two – dat bewuste nummer dat voor mijn vrouw al de bekende druppel was – dat dit liedje begint met de hartverscheurend gezongen én herhaalde tekst: I love you Jesus Christ,  Jesus Christ I love you, Yes I do. En in het slotnummer Two-Headed Boy Pt. Two klinkt het unverfroren:

And when we break we’ll wait for our miracle.
God is a place where some holy spectacle lies.
And when we break we’ll wait for our miracle.
God is a place you will wait for the rest of your life.

Mangum zelf had een sterk christelijke opvoeding en ging mee met menig zomerkamp van de kerk. Met de kerk zelf, en zeker ook met alle misstanden die in dat verband gebeurd zijn, heeft hij heel weinig, zegt hij ergens in een interview, maar wel met wat Jezus zei en geloofde. Vandaar die expliciete verwijzingen naar God en Jezus.
Een andere belangrijke thematiek is die van Anne Frank. Mangum las vlak voor het opnameproces van debuutplaat On Avery Island (1996) het Dagboek van Anne Frank en was daar helemaal van de kaart van. Het leidde niet alleen tot het liedje Holland, 1945 dat overduidelijk over Anne Frank gaat, maar ook in de andere nummers van In The Aeroplane Over The Sea komt het lot van dit meisje, haar familie en haar volksgenoten aan de orde. Het maakt dit album ook zo hartverscheurend.

neutral milk hotel artwork 1Voordat we ons hier verliezen in een al te uitgebreide tekstuele analyse wenden we ons tot de muziek. Ik zei al: het album bestaat deels uit akoestische liedjes, waarin de hoofdbegeleiding bestaat uit de akoestische gitaar, waarop niet al te moeilijke akkoorden worden gespeeld. Two-Headed Boy is daar een voorbeeld van. Juist door die eenvoudige begeleiding valt ook op hoe lenig Mangums stem is en hoe geweldig zijn longinhoud. Het is namelijk ongelooflijk hoeveel woorden hij in één ademteug weet uit te brengen! Het mooiste voorbeeld van zo’n akoestisch liedje is de ballade Oh Comely. Het duurt maar liefst acht minuten, maar is geen seconde saai. Aan het eind komen er trieste blazers bij, die je naar de keel grijpen. Fraai is hoe Mangums stem de melodielijn van de blazers volgt; hij zingt er letterlijk net een halve tel achteraan.

De arrangementen zijn ook vaak bijzonder. Er is veel aandacht voor de melancholische blazerspartijen. Maar er klinken ook niet-alledaagse instrumenten als floortom, bowed fuzz bass, flugelhorn, euphonium, one-note piano, zanzitophone (?), zingende zaag en de Ierse doedelzak. Hierbij moeten ook Scott Spillane en Julian Koster genoemd worden, ware multi-instrumentalisten als zij zijn.
Dat alles wordt regelmatig gebaad in een bad van distortion en fuzz. Niet voor niets wordt de muziek van Neutral Milk Hotel daarom ‘fuzz folk’ of ‘noise pop’ genoemd. In eerste instantie dacht ik dat het ook lo-fi is, maar ik ontdekte dat er juist veel aandacht aan het opnameproces is besteed. Robert Schneider is daar als producer voor verantwoordelijk. Hij is een oude bekende van Jeff Mangum. Hij richtte ook het Elephant 6-label op, waar Neutral Milk Hotel ook bij hoorde. Deze Schneider gebruikt de opname-apparatuur als een soort eigen muziekinstrument (iets dat je bijvoorbeeld ook in de dub ziet). Zo wordt er ook gebruik gemaakt van zgn. ‘white noise’ en neigt het heel soms naar ambient. Het maakt de muziek van Neutral Milk Hotel dus allesbehalve lo-fi.

neutral_milk_hotel bandfotoDe muziek van Neutral Milk Hotel is niet alleen gebed in de rijke Amerikaanse muziekgeschiedenis van pop, folk en rock, maar ze is ook zwaar beïnvloed door de muziek uit Oost-Europa. De blazerspartijen doen de ene keer denken aan een korps van het Leger de Heils, maar de andere keer juist aan een Balkanorkest. Tussen twee haakjes: drummer Jeremy Barnes zou dit later nog verder aanzetten in zijn band A Hawk And A Hacksaw.
Bijzonder fraai zijn ook de overgangen tussen de nummers – er valt niet veel stilte – én de instrumentals. Met name het titelloze tiende nummer is geweldig: vooral de Ierse doedelzak steelt hier de show!

Een half jaar na de toer die op dit album volgde, hield Mangum er opeens mee op. De druk was te hoog geworden. Hij kon het niet meer aan. En zo maakte deze geweldige band niet meer dan twee albums. Ze schijnen dit jaar weer te gaan toeren, maar dat is al vaker gezegd…

Ik merk dat dit één van de langere bijdragen op Mousique wordt. Vergeef het me, de plaat roept dit vanzelf bij me op. Het is ook zo’n rijk album! En het verveelt nooit.
Van The Velvet Underground wordt gezegd dat ze maar bar weinig platen verkochten, maar dat iedereen die een album kocht zelf een eigen band begon… Zoiets zou ook weleens kunnen opgaan voor Neutral Milk Hotel. Hoewel ze – met name door mond-op-mond-reclame – toch wel redelijk verkocht hebben voor een zgn. ‘indie-band’, hebben ze ook vele bands duidelijk beïnvloed. Ik denk aan Arcade Fire, (de vroege) Bright Eyes, The Decemberists, The Mountain Goats, Beirut, De Kift, enz. enz.
In ieder geval hebben ze mijn mousiquale leven ook voorgoed veranderd!

39 gedachtes over “APK: Neutral Milk Hotel – In The Aeroplane Over The Sea

  1. Prachtige APK, Kees. Zowel de muziek als jouw schrijfsel hierover. Leuk om te lezen hoe deze gasten veel andere acts die ik erg waardeer, heeft beïnvloed. Heb ‘m toevallig afgelopen tijd ook een aantal keer gedraaid.

    • Dank Daan! De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik NMH niet al gelijk in 1998 ontdekte. Volgens mij las ik over hen bij het debuut van Arcade Fire. Toen werd ik zo nieuwsgierig en sindsdien ben ik verkocht!
      Bon Iver wordt ook genoemd als door NMH beïnvloed. Dat hoor ik dan weer minder… (en De Kift heb ik zelf bedacht; ik heb daar geen keiharde bewijzen voor).

  2. ik denk een terechte APK inderdaad, invloedrijke band. En toch: ik heb al vaak geluisterd naar dit album en heeft me nooit zo kunnen raken i.t.t. bv Arcade Fire. dat blijft toch heel persoonlijk.

    • Dat is zeker heel persoonlijk. Ik houd van beide bands zeer veel, maar ik schat NMH toch hoger in. Al is het alleen al vanwege de oorspronkelijkheid en hun ‘uncoolness’… En hun intensiteit raakt mij juist zeer diep!

      • ik vind de muziek ook super. maar die stem, die gaat me na verloop irriteren, kan er ook niets aan doen…

      • Misschien dat ik qua stemmen wat meer kan hebben? Ik herinner me een bepaalde discussie over Dylan…😉

  3. Wow man, dit kende ik helemaal niet, maar ik ben erg onder de indruk van wat ik hoor op Spotify. Dank voor de tip.

    • Graag gedaan, Daniel!
      Merkwaardig eigenlijk dat dit nooit op één van de Mousique-avondjes ter oren is gekomen, want ook Daniël Drost is zwaar fan… Maar goed, als jij Arcade Fire waardeert, moet je dit ook aan kunnen. Hoewel ik het wel met Peter eens ben dat de stem hier meer atypisch is en het nodige van de luisteraar vraagt (maar goed, jij kunt de late Dylan ook zeer waarderen, toch?😉 )

  4. Ik kan Dylan zeker waarderen, de jonge en de oude.
    NMH doet mij overigens (ook qua stem) zo nu en dan ook denken aan Elvis Perkins.

    • Dat vind ik helemaal geen verkeerde vergelijking! Sterker nog: ik denk dat EP ook door NMH beïnvloed is… Maar daar kunnen mensen als Daniël D. en Wim B. vast meer over zeggen!

  5. Ik ben benieuwd. Daniël D spreek ik volgende week. Komt Wim B. nog wel eens langs zeilen hier ?

    • Zo nu en dan legt hij aan bij de steiger die Mousique heet. De lading die hij hier vervolgens dropt, heeft wel degelijk een groot soortelijk gewicht…😉
      Maar misschien dat hij nu ergens bij Kaap de Goede Hoop verkeert😉

  6. Legt hij nog wel eens aan bij andere stijgers? Hij recenseerde toch ook voor Heaven en andere bladen/sites?

    • Voor Heaven recenseert hij volgens mij zeker nog – ik ben niet geabonneerd op dat blad; mijn broer wel; ik zal het eens bij hem checken – en volgens mij ook nog voor Real Roots Café o.i.d.
      Ja, ik mis hem hier wel! *heft een Neutral Milk Hotelliaanse klaagtoon aan

  7. Bezigheden die bezighouden en andere zaken zoals daar zijn een GS 1200 Adventure wekken werelden met begaanbare paden op. Vandaar. Toch volg ik u allen op de voet. Zo was verbazing mijn deel toen ik onlangs las dat The National hier in verband gebracht werd met ‘een hype’ en het daarna stil bleef…Overigens, mooie APKees!

    Hier een duiding in het zakje.

    Locrian / Return To Annihilation
    http://locrian.bandcamp.com/

    dUg Pinnick / Naked

    Holy Sons / My Only Warm Coals

    Ash Borer / Cold Of Ages

    Pinnick Gales Pridgen / Pinnick Gales Pridgen

    Anthony Phillips / Wise After The Event

    Joseph Arthur / The Ballad Of Boogie Christ

    Daniel Norgren / Buck

    Jesse Dee / On My Mind In My Heart

    • ha, leuk weer iets van je te horen, Wim! en dat biedt stof tot nadenken…

      over die nationale hype: ik hoef toch niet op iedere kant-nog-wal-rakende opmerking te reageren?😉

    • Ha Wim, fijn dat je even aanmeerde en gelijk even wat lading op onze kade stalde.
      Wat The National betreft, gelieve in de comments aldaar de discussie aan te gaan. Bij mij moet het album nog steeds binnenkomen. Daarna doe ik mijn duit in het zakje.
      En je hebt weer een paar fraaie nummers hier achtergelaten. Die Pinnick is goed bezig – een APK van King’s X zit er ook nog wel eens in bij mij😉 – en die metal van Ash Borer is niet verkeerd, maar voor mij toch iets te heftig. Die Holy Sons klinken, hoe kort ook, veelbelovend. Kun je daar wat meer over vertellen?

      • Aanvulling: dat liedjes van Joseph Arthur is erg mooi. Heeft hij een nieuw album?
        En die Daniel Norgren lijkt me ook een artiest om in de gaten te gaan houden…

  8. Ok, ok, ik zal geen commentoverschrijdende opmerkingen meer maken.🙂 Mijn opmerking betrof verbazing over het achterwege blijven van reacties. Die door Peter overigens goed van repliek gediend wordt.

    Holy Sons is Emil Amos van Grails, Lilacs & Champagne (onlangs nog door JW besproken) en Om.

    Joseph Arthurs nieuwe album komt 11 juni uit. Net zoals Redemption City beloofd het een meer dan uitstekend album te worden. Ik heb meegedaan aan de Kickstarter Campaign.

    I need the saint of longing, I need the saint of will, I need the saint of killers too afraid to kill

    Dit is een andere track van het album. Met een zeer fraaie clip:

    Daniel Norgren heeft met Buck (in een zeer fraai fotoboek gestoken) wellicht het mooiste psychfolkbluesalbum van het jaar gemaakt.

    Pinnick is altijd goed bezig: Supershine, The Mob, Tres Mnt. (met Pearl Jammannetje) en binnenkort 3rd Ear Experience. En zijn dUg/Poundhoundalbums natuurlijk.

    The National staat hier nog in plastic (vinyl). Draai momenteel vooral het oudere werk. Ben weer erg onder de indruk van Sad Songs For Dirty Lovers.

    Ik vergat The Haxan Cloak:

    • The Haxan Cloak heb ik onlangs in Ekko gezien. Indrukwekkend, echt muziek die je moet ervaren. Niet een nummer, maar het album lang. Past mooi in het rijtje Raime, Andy Stott en Demdike Stare.

  9. bij zonder mooi verhaal over een bijzondere plaat, al zal ik er geen band door beginnen.🙂

    • Geen enkele invloed van Neutral Milk Hotel op jouw elektronische muziek, Theiz?😦

  10. Heerlijke APK!!! Prachtig beschreven en inderdaad een geweldig album! Hun allerbeste, hoewel On Avery Island er ook mag wezen. Wellicht niet naar ieders smaak, maar wel een band met een heel grote invloed, onder meer de bands die je al aanstipt. En wat dat betreft ook vele malen groter dan een Arcade Fire, al wil ik over smaak even niet twisten nu.

    • Dank, JW!
      ‘On Avery Island’ kende ik eigenlijk tot vorige week niet. Na beluistering moet ik zeggen dat het er inderdaad wezen mag. Het is allemaal wat meer im Nützen, nog niet erg uitgekristalliseerd, maar dat lange nummer bijvoorbeeld is al van grote schoonheid én gedurfdheid. Als ik het ooit nog eens tegenkom, zal ik het niet laten liggen….😉

      Nog iets anders: jij weet vast ook veel meer over dat label Elephant 6? Ik heb daarvan verder alleen Apples in Stereo; een geweldig en bizar album. Maar over een band als Olivia Tremor Control wordt ook veel geroemd – zat daar die Robert Schneider niet in (en ook Jeff Mangum)? Ik heb daarvan ook één album beluisterd, maar ik vond de stem wat minder (ja, het kan verkeren).

  11. Ik heb In An Aeroplane… inmiddels aangeschaft. Wat een geweldige plaat.

    • Is bekend, Stephan. Sterker nog: Daan en ik hebben kaartjes! En Daniel D. ook nog… Wordt gezellig daar!

Reacties zijn gesloten.