APK: Kraftwerk – Radio-Activity

apkVan 6 tot en met 14 februari trad de legendarische Duitse groep Kraftwerk op in Tate Modern te Londen. Elke avond speelde de band één van z’n albums integraal door. Dit alles onder de titel Kraftwerk – The Catalogue 1 2 3 4 5 6 7 8. Het is opvallend dat dit concert plaats vond onder auspiciën van een museum voor moderne kunst. Hoewel – het zij maar direct geponeerd – Kraftwerk ís kunst! Hun muziek was toentertijd zeer vernieuwend en doorstaat nog steeds glansrijk de tand des tijds. De band is van grote invloed geweest op de ontwikkeling van de electronische muziek in z’n algemeen, maar ook op de synthpop van de eindjaren ’70 en beginjaren ’80, op de latere dancemuziek en zelfs op de ontwikkeling van de hiphop. Maar niet alleen muzikaal is Kraftwerk kunst, ook qua artwork en podiumpresentatie mag men hen tot de conceptuele kunst rekenen. De hoezen zijn prachtige staaltjes van grafische kunst en op het podium ziet het er ook altijd verrassend artistiek uit.

kraftwerk radioactivity tate

Intussen heb ik die hele discografie van Kraftwerk ook in de vorm van die prachtige Catalogue-box, maar mijn eerste kennismaking met Kraftwerk was ergens in de beginjaren ’80. Het gebeurde bij mijn oom Arie. Hij was de jongste uit het gezin van mijn vader. Een buitenbeentje. Hij was lange tijd ongetrouwd en bleef zodoende bij mijn oma thuiswonen. Hij had een flitsende sportwagen. Hij was voor FC Amsterdam. Hij had rijen stripboeken, die wij – als wij bij oma op bezoek waren – werkelijk verslonden. En hij had rijen elpees… Waaronder dus ook Radio-Activity van Kraftwerk. Toen hij deze plaat voor mij opzette, was ik direct verkocht. Ik was toen net begonnen aan mijn synthesizermuziek-verslaving, maar dit was nog wel andere koek: hoe die plaat er uit zag, de combinatie van muziek en zang – flink vervormd en toch heel warm – , de eenvoudige, maar o zo doeltreffende melodieën. Het duurde niet lang of ik snelde naar de platenwinkel en kocht dit album zelf. Aangezien mijn budget (voornamelijk verdiend als krantenbezorger) toen nog niet zo hoog was, beperkte ik, wat Kraftwerk betrof, tot dit album. Pas veel later schafte ik de rest van hun discografie aan. Radio-Activity was dus mijn instapplaat en daarom krijgt dit album ook de eer van een APK (Aanbevolen Persoonlijke Klassieker).

kraftwerk bandWat maakt dit album nu zo goed? Het is een tijdsdocument (in 1975 kwam het uit), dat tegelijk tijdloos klinkt. Het is ook de eerste plaat waarop Kraftwerk zijn laatste Krautrock-resten achter zich liet. Op Autobahn waren er nog flarden Krautrock te horen geweest. Veelzeggend was dat Florian Schneider zijn fluit – die op Autobahn nog te horen was geweest – dit keer in de fluitkoffer liet. Op Radio-Activity hoor je geen akoestische of andere ‘gewone’ muziekinstrumenten meer, maar alleen maar electronica. Florian Schneider en Ralf Hütter waren de oprichters van Kraftwerk. Op Radio-Activity worden ze begeleid door Karl Bartos en Wolfgang Flür. Volgens Schneider is dit album ook echt helemaal door hen gevieren geschreven én opgenomen in de roemruchte Kling Klang Studio’s in Düsseldorf.
Het goede van Radio-Activity is ook dat het een echt conceptalbum is. In interviews worden de leden van Kraftwerk niet moe om te benadrukken dat het vooral over de beginjaren van de radio gaat. Op de albumhoes zie je ook een oude radio afgebeeld. De achterkant van de hoes is ook de achterkant van de radio, zelfs zonder enige titel o.i.d. Voor de Catalogue-box ontwierp de band nieuwe hoezen. Die van Radio-Activity heeft nu het teken van kernenergie prominent op de voorkant staan. Tja, Radio-Activity is natuurlijk ook radioactiviteit…

kraftwerk radioactivity klassiek   kraftwerk radioactivity nieuwkraftwerk radioactivity achterzijde

Dit is typisch Kraftwerkiaans: spelen met woorden, met dubbele bodems, in dit geval met beide zijden van het wonder der techniek. Het openingsnummer zet je trouwens al direct op het spoor van die andere kant: je hoort een soort langzame beat die zich versnelt; het is een soort countdown van het album. De titel van dat korte intro luidt Geiger Counter. Een Geigerteller is een stralingsdetector!
Vervolgens komt direct aansluitend het titelnummer. Het ritme van de Geigerteller gaat nog even door en wordt in hetzelfde tempo overgenomen door een lichtere percussie, waarna een synth een baslaag neerlegt, waaroverheen de melodie wordt gespeeld, vergezeld van wat andere subtiele electronische effecten. Vervolgens klinkt de zeer serieus gezongen, maar o zo ironische tekst:

Radioactivity is in the air for you and me
Radioactivity discovered by Madame Curie
Radioactivity tune in to the melody.

In drie zinnen wordt precies die genoemde dubbelheid neergezet! Daarna klinken er morse-signalen – ook die gaan immers door de ether – die naar verluidt het eerste couplet weergeven: geniaal gedaan! Daarna wordt dit couplet nog een keer in het Duits gezongen. Kraftwerk maakte van al hun albums twee versies: een Engels- en een Duitstalige, maar Radio-Activity is tweetalig van opzet.
Er wordt trouwens wel eens gezegd dat electronische muziek kil is, omdat het voortkomt uit machines. Niets is minder waar: dit titelnummer kent een warme en melancholische sound.

Over melancholie gesproken… Radioland kent die sfeer ook, om niet te zeggen dat het nostalgisch is. Je hoort radiosignalen en er wordt gezongen over het draaien van de knop waardoor we de zendertoon horen. Ik zie ons weer zitten vroeger: om die oude jaren ’70 radio heen. Hij stond op de middengolf en je draaide aan die knop. Elke minieme beweging liet een ander programma horen, een andere taal of andere muziek, wel of niet gebaad in een bad van ruis. Het groene balkje in het midden liet zien hoe helder de ontvangst was… Radioland is een fraaie ballad die de lof op de vroege radio bezingt, terwijl het tegelijk gelardeerd wordt met spacy geluidjes, wat weer een modern effect geef. O, heerlijke dubbelzinnigheid!
In Airwaves wordt het tempo opgeschroefd. Let op de beats. Deze zouden later overgenomen worden door de new wave, of specifiek: die neue Deutsche Welle. De tekst is kort maar krachtig (en opnieuw tweetalig): Wenn Wellen schwingen ferne Stimmen singen – When airwaves swing distant voices sing. Niet alleen die Wellen schwingen, het is sowieso een swingend en dansbaar nummer. Er wordt op de synth zelfs een soort geïmproviseerd op de hoge tonen.

Vervolgens komen er een paar korte nummers, zeg maar interludes: Intermission, News en The Voice Of Energy. Niet iedereen houdt van deze interludes. Ze zouden de vaart uit het album halen en het zou teveel Spielerei zijn. Zelf ben ik een andere mening toegedaan: aangezien Radio-Activity een conceptalbum is – in feite een soort hoorspel over de radio(activiteit) – zijn die interludes in feite onmisbaar. Bovendien zijn ze ook erg humoristisch én inzichtgevend. Neem de tekst uit The Voice Of Energy waarin de energie gepersonificeerd wordt en het volgende laat horen: Ich bin ihr Diener und ihr Herr zugleich. Deshalb hütet mich gut. Mich, den Genius der Energie.

Na deze korte tussenstukken volgt er weer een ‘echt’ liedje: I’m The Antenna. In feite is het een soort electronische rock & roll, maar dan met de nodige effecten. Ook dit is heel dansbaar. Misschien kun je het beter ‘synthwave avant la lettre’ noemen…  Het is een eerbetoon aan de antenne waardoor we beeld en tonen opvangen.
Radiostars met z’n drie minuten wat te lang door. In Uranium geeft een flink door de vocoder gehaalde stem ons een leerzaam lesje kernfysica.

Daarna zijn we al weer toe aan de slotnummers. Transistor is een pareltje. De tonen zijn bewust kleingehouden – het gaat hier immers om een tranistor-radiootje! Ze kringelen om elkaar heen in de beste barok-traditie van Bach en Telemann, maar dan door een electronische mangel gehaald.
Ohm Sweet Ohm is natuurlijk qua titel al hilarisch. ‘Ohm’ is de eenheid van elektrische weerstand, maar het nummer klinkt inderdaad veel meer naar ‘home sweet home. Sterker nog: ik zie mijn broertjes en ik achter het electronische orgel zitten bij mijn oma. Eerst langzaam en steeds sneller probeerden we daarop de ‘Vlooienmars’ te spelen. Over de ritmebox had mijn oma een sigarenkistje gelegd, want Psalmen speel je natuurlijk zonder zulke heidense ritmes! Maar wij vonden dat juist het interessantste deel van dat Eminent-orgel. Kraftwerk klinkt naar mijn oma’s orgel, maar dan wel gebruikmakend van de ritmebox! Eerst langzaam en steeds sneller gaat het. Je wordt meegevoerd van melancholie naar opgetogenheid, maar nostalgisch blijft het. Zoiets…


Tot slot nog iets over de titel. Daarin kun je ook nog lezen dat het gaat om activiteit van radio’s. Laten we niet vergeten dat het album in 1975 gemaakt is. Toen waren er nog geen echte synthesizers. Kraftwerk maakte al hun geluiden door radio’s en electronische constructies, die ze zelf bedachten en ontwierpen. Zo ontstonden er de nieuwe geluiden. In feite werden radio’s bij hen, door ze te manipuleren, tot een actieve geluidsbron. Dat maakt Kraftwerk ook tot een pionier op het gebied van de moderne muziek. Dat maakt Kraftwerk ook tot Kunst met een grote ‘k’! En als ik dan Kraftwerk de laatste vier nummers in Tate Modern zie uitvoeren, zie en hoor ik dat ze daar helemaal op hun plek waren…

6 gedachtes over “APK: Kraftwerk – Radio-Activity

  1. Ha, eindelijk dan toch die langverwachte APK over Kraftwerk!
    Kees, je kunt zeggen dat je fan bent, maar ik heb toevallig wel alle albums van Kraftwerk (t/m de jaren ’80 maar met uitzondering van Ralf und Florian) op vinyl… (w.o. de Duitse versie van Man Machine)
    Radio-Aktivitat (ik prefereer de originele hoes trouwens vele malen boven de nieuwe) is een stuk experimenteler dan de latere meer poppy albums als Man Machine, Computer Welt en Electric Cafe. Ook ik koester warme herinneringen aan deze albums, mijn vader luisterde hier vroeger graag naar. Toch ben ik I & II de laatste tijd nog meer gaan waarderen, daar hoor je nog zo goed de krautrock roots. Later gingen veel van die electronsiche acts (ook Kraftwerk) meer en meer op elkaar lijken door het gebruik van analoge synthesizers. Maar de heren van Kraftwerk zijn absolute pioniers en worden tot op de dag van vandaag nog veelvuldig gesampled en nagedaan.
    Heb je in jou box trouwens ook I & II zitten, Kees? Zo niet, zeker aan te raden om daar eens naar te luisteren.

    • Ach, het is vakantietijd hier. Dan heeft een mens wat extra tijd. En aangezien het een behoorlijk tijdje geleden was dat ik mijn laatste APK postte én ik inderdaad nog een ereschuld in te lossen had, moest het er maar eens van komen.
      Heb jij alle albums van Kraftwerk op vinyl, of alleen die tot de jaren ’80? Dus niet het Mix-album en Tour de France? Of die ook?
      Eerlijk gezegd ken ik die vroege Kraftwerk amper. Ze zitten in ieder geval niet in The Catalogue. Ik hoop nog eens op een vergelijkbare box met die eerste albums. Ik begrijp wel dat jij met je Krautrock-virus die vroege albums prefereert. Ik ben zelf nu eenmaal weg van het electronische Kraftwerk-geluid, waarbij ik Radioactivity juist waardeer om z’n experimentele klank en concept. Het is eigenlijk een soort hoorspel of proeve van toonkunst…

      Het titelnummer is op The Mix trouwens ook erg goed:

  2. klopt, na de jaren ’80 heb ik niets meer van ze.
    en dat ik momenteel weer erg gecharmeerd ben van I&II wil niet zeggen dat ik de rest minder waardeer, integendeel: alles is geniaal en ik heb groot respect voor deze pioniers die toch baanbrekend werk hebben gedaan; ongelofelijk hoeveel moeite het toen kostte om dit soort in zekere zin nog primitieve electronische muziek te maken. tegenwoordig kan iedere nitwit met een laptop dat (technisch gezien) in een handomdraai maken, hetgeen de kwaliteit en originaliteit van de hedendaagse electronische muziek niet altijd ten goede komt. Kraftwerk is en blijft onovertroffen.
    Overigens heb ik ook een hele reeks platen van Tangerine Dream en Klaus Schulze maar die gingen – hoewel ook voortgekomen uit de krautrock – weer een heel andere richting op.

    Kraftwerk I & II zijn volgens mij nooit officieel als Kraftwerk albums uitgebracht; als ik goed ben voorgelicht zijn het eigenlijk een soort bootlegs. Dat kan verklaren waarom ze niet in de Catalogue zijn opgenomen. Qua muziekgeschiedenis zijn ze echter van grote waarde.

    • Mee eens. Ik heb weleens ergens gelezen dat de heren Schneider en Hüter die I + II en hun gezamenlijke album nog wel eens gebundeld uit willen brengen. Waar wachten ze dan op?! Ik weet al een koper 🙂

  3. Pingback: la liste week 9 | mousique.nl

  4. Pingback: Concertverslag: Kraftwerk (Evoluon Eindhoven, 17 oktober 2013) | mousique.nl

Reacties zijn gesloten.