Recensie: Machinefabriek – Secret Photographs

Stel je voor dat Willem Holleeder al z’n hele leven prachtige pentekeningen blijkt te maken. Niemand weet ervan, maar na zijn dood zouden ze te voorschijn komen. Die verborgen kant zou ons verbazen en misschien ook wel ontroeren.
Die ontroering maakte zich werkelijk van mij meester toen ik hoorde van een onvermoede kant van Alvin Karpis. Hij was een notoire bankrover in de jaren ’30 van de vorige eeuw. J. Edgar Hoover, beroemd directeur van de FBI, rekende hem hoogstpersoonlijk in 1936 in. Karpis werd gevangengezet in de even beroemde als beruchte Alcatraz-gevangenis. Meer dan 30 jaar zat hij vast. Toen Karpis vrijkwam, schreef hij zijn memoires. In 1973 verkaste hij naar Spanje en zes jaar later overleed hij daar. En nu komt het… deze gezeten crimineel bleek een soort geheime passie te hebben in het maken van foto’s. Dan heb ik het over duizenden foto’s. (Bent u er nog? Nog even en we zijn bij de muziek!)

Filmmaker Mike Hoolboom kwam deze foto’s op het spoor en kocht ze via ebay op. Hij besloot er een film over te maken – hij is daar nog steeds mee bezig – een film, die bestaat uit stilstaande beelden die langzaam in elkaar overvloeien. Rutger Zuydervelt, alias Machinefabriek, maakte hier vervolgens een soundtrack bij. Het grappige is dus dat de soundtrack er eerder was dan de film (volgens mij was dat bij Sol Sketches ook al zo!). Hoe dan ook: Hoolboom heeft niet voor niets voor Machinefabriek gekozen, lijkt mij. Rutger Zuydervelt verstaat de kunst om beeldende kunst muzikaal te versterken. Omgekeerd geldt dat hier trouwens ook.

De titel Secret Photographs is natuurlijk al prachtig gekozen. Het betreft foto’s die bijna niemand kende, die ergens op het wereldwijde net te koop stonden. Het betreft ook foto’s die een verborgen kant van een gewezen crimineel laten zien. En de foto’s hebben zelf ook iets geheimzinnigs. Neem de foto’s die Zuydervelt in het artwork van de cd heeft opgenomen: twee in kleur en drie in zwart-wit. Je ziet een vrouw voor een raam staan met een trekker in de hand, haar gezicht is half in schaduw gehuld. Je ziet een man met het hoofd in de handen – is het in de gevangenis tijdens het gespreksuur met geliefden? Je ziet opnieuw een vrouw met zonnebril die je aanstaart. Je ziet een wastafel met een raam, waar de luxaflex rafelig voorhangt. Je ziet een man voor een houten huis, leunend op een trapleuning. Elke foto heeft iets geheimzinnigs en wil je als het ware verhalen vertellen die je niet kent.

Bij die foto’s maakt Machinefabriek muziek. Op Sol Sketches (2011), dat een soundtrack was bij een film over de tekeningen van Sol LeWitt, waren dat korte, schetsmatige en ingetogen stukken. Dit keer betreft het drie lange uitgesponnen stukken, luisterend naar eenvoudige titels als Part One (Black and White), Part Two (Colour) en Part Three (Black and White). De muziek zelf is al beeldend, neemt je mee, sleept je mee moet ik eigenlijk zeggen. Het tempo is namelijk niet hoog. Nee, je zou het misschien nog het best ambient kunnen noemen: donker en sferisch.

Part One heeft niet voor niets tussen haakjes staan: Black and White. Natuurlijk denk je dan aan al die zwart-witfoto’s. Maar let op: ‘zwart’ staat wel voorop… Allerlei achtergrondgeluiden zijn te horen. Dat is ook één van Zuydervelts specialiteiten: field recordings. Daarbovenuit komen geluidsgolven in de vorm van doordringende en lang aangehouden tonen. Aanvankelijk zijn die tonen wat hoog, maar halverwege worden ze lager. Die tonen zijn dan ook zo doordringend dat ze me letterlijk bij de lurven grijpen en me gewoon pijn doen. Het mag dan ambient zijn, maar wel bijzonder heavy!

Part Two heeft juist Colour als bijvoegsel. Dit stuk van 32 minuten (!) is voor mijn gevoel ook kleurrijker. Het begint met een soort bluesgitaar, die uiterst traag en met veel gevoel bespeeld wordt. Onwillekeurig moest ik denken aan Castanets, dat op City of Refuge (2008) ook zo’n prachtig desolaat gitaargeluid laat horen. Zelfs schoot mij heel even het geluid van de laserharp van Jean Michel Jarre te binnen! Maar daar blijft het niet bij. Ook nu zijn er genoeg andere details op de ondergrond te horen. Langzaam ontspint het nummer zich in majestueuze drones die aanzwellen. Er komen zelfs een soort beats bij – zeldzaam in het oeuvre van Machinefabriek! – en uiteindelijk eindigt het nummer in een diepzee van glitches en ruis. Ik heb aardig wat van Machinefabriek in de kast staan, maar ik ken weinig stukken die dit evenaren!

Part Three gaat weer op de zwart-wit-toer. Het tempo wordt wat opgeschroefd, alsof er een aantal van die zwart-witfoto’s in sneller tempo getoond worden. De toon is hier ook wat lichtvoetiger. Zo majestueus als Part Two wordt het niet meer, maar tegelijk is het ook wel fijn om weer enigszins op adem te komen. Sterker nog: lag in Part One de nadruk voor mijn gevoel meer op het zwarte; hier komt het witte meer aan bod.

Ik besef heel goed dat dit mijn verhaal is bij deze beeldende muziek aan de hand van zulke geheimzinnige foto’s van een intrigerend persoon. Het zou zo maar kunnen dat u er een heel ander verhaal bij schrijft. Machinefabriek kan het hebben…

Hier is het album integraal te beluisteren én te bestellen.

Advertisements

12 gedachtes over “Recensie: Machinefabriek – Secret Photographs

  1. Mooi verhaal, Kees. Ik heb het album inmiddels ook beluisterd en vind het ook erg mooi. Sol was ook mooi, maar experimenteler, als het krassen van een potlood, dit is meer het schilderen met brede stroken, in verschillende schakeringen grijs, zoiets. ik begrijp dat het dus eigenlijk een soundtrack is, wat het verlangen wakker maakt om de totale kunstuiting (de film met de muziek) te willen ondergaan. dat lijkt me prachtig.

    De productiviteit van Zuydervelt is trouwens echt ongelofelijk, de man brengt bijna sneller muziek uit dan zijn fans kunnen luisteren. In januari komt er nog iets heel bijzonders aan, een samenwerkingsalbum van Zuydervelt met collega-componist en mede-Rotterdammer Michel Banabila. Uiteraard zal daar t.z.t. ook een recensie van op mousique verschijnen…

    • Dank Peter! Ja, ik houd geloof toch het meest van de ‘epische’ Machinefabriek: de lange, brede en aanzwellende stukken. Tegelijk vind ik die korte stukken ook weer iets heel fijns en breekbaars hebben. Kortom: ik ben blij dat hij zo breed is (naast zijn productiviteit inderdaad). ‘k Ben benieuwd naar jouw recensie straks!

    • 50 tinten grijs bedoel je, Peter? 😉

      @Kees: inderdaad een erg mooi verhaal. heb het één keer geluisterd. Vind het nog wat zwaar. En dan te bedenken dat er nog zoveel te luisteren valt van hem. Dat maakt het nog zwaarder? Waar moet ik nou beginnen? Ben zelf in het trotse bezit van ‘Dauw’, ‘Marijn’ en ‘Slaapzucht’.

      • @Daan, dank voor het compliment. Ik snap wel een beetje waarom je dit album als ‘wat zwaar’ typeert. Het is ook geen makkelijke muziek en vooral Part One is soms bijna onverdraaglijk – maar het raakt me wel tot in mijn botten!
        Je vraagt: ‘waar moet ik beginnen’?’ Maar je bent al begonnen, want je hebt al een aantal albums in de kast staan, en voorwaar niet de minste!
        Oké, nog wat tips misschien. ‘Blank Grey Canvas Sky’, het samenwerkingsverband met Peter Broderick is ook erg mooi.
        ‘Bijeen’, dat op het fameuze Kning Disk label uitkwam, biedt een mooie staalkaart van de heftige en subtiele Machinefabriek. Verder is het al wat oudere ep’tje ‘Huis’ ook heel fijn. Daar hoor je de meer lichtvoetige en schetsmatige Machinefabriek, waar het tegen folk(tronica) aanschurkt.
        Ik noem er nog één: ‘Vloed’. Dit is een soort verzamelaar van losse Machinefabriek-stukken. Daarop staat het geweldige ‘Allengskens’ (alleen al die titel!), waar ik al een immense recensie over zou kunnen schrijven… 😉
        Machinefabriek is trouwens ook erg mooi geremixt door allerlei grootheden op ‘Redrawn’.

        Ik besef dat dit niet meer dan een voorzetje is. Ik heb ook niet alles van Machinefabriek. Dé kenner van hem in ons midden, is Jan Willem. Misschien is hij genegen je nog wat verder te helpen…

      • Drawn/Redrawn vind ik ook erg mooi. Ik vond Redrawn ooit eens voor een paar eurie op een vlooienmarkt. Ik kende de muziek van Machinefabriek wel, maar had er nog niets van in huis. Redrawn was dus eigenlijk mijn eerste cd van Machinefabriek, gek genoeg. Maar ik ben toen snel verder gaan verzamelen…

      • Beetje jammer dat je bij Machinefabriek afkomt met een op z,n minst dubiues gehypt boek daan…. ik had je hoger in geschat….. 😉

        Ik zou dit album zelf niet zwaar noemen, makkelijk ook niet. Ik vind het heerlijks (ont) wer(p/k) muziek.

      • @Mathijs: kijk uit met mij te hoog inschatten hoor. 😛
        @Kees en de rest: tsja, wat vind ik er zwaar aan? Heb ‘m één keer beluisterd en zoals jij al dacht, Kees, vond ik vooral het eerste nummer (wat natuurlijk een beetje de toon zet) zwaar. Erg lang en er gebeurt wel het één en ander, maar daar moet je erg aandachtig voor luisteren. Dat maakt het wat zwaar, denk ik. Ben best wat uitgesponnen ambient gewend overigens.

      • Volgens mij word jij gewoon een hele zware dominee straks 🙂
        ‘Dominee Min Zeven Punt Nul’ of zoiets…

  2. Mooi verhaal bij een mooie plaat, maar ik denk dat je in je laatste alinea bedoeld dat part three niet mee zo majestueus als part two wordt niet ? 😉

    • Oeps, je hebt gelijk! Gelijk veranderd, Theiz. Dank!
      Wel heel scherp trouwens… Je bent een nauwgezet lezer!

Reacties zijn gesloten.