Recensie: PJ Harvey Let England Shake

De hemel viel op aarde in stukken
En nergens is een bloem
die ongeschonden leeft.
De aarde stinkt van ’t bloed,
dat uit den hemel spat.
De wond is groot
en niet te helen.

De hemel die gaat dood
Het verstand staat stil
De mens is weg.
Hij bracht zichzelve om.
De beesten brullen in de straten.
Ze ruiken bloed.
Ze lekken zich de muilen
Ze woelen met hun zwarte snoet
de roode aarde om
en scheppen zich ’n hemel
van kruitdamp en van bloed.

Aldus Theo van Doesburg in zijn gedicht Oorlog. Deze schilder, fotograaf, architect en typograaf was ook romanschrijver en dichter. Een echte ‘homo universalis’ dus. Je hoort dat ook terug in het bovenstaande gedicht, want het geeft op beeldende en bijna fotografische wijze de gruwelijkheden van de Eerste Wereldoorlog weer. Ik moest daar aan denken bij het beluisteren van Let England Shake, het laatste album van PJ Harvey. Toen het vorig jaar uitkwam, ging het eigenlijk zo goed als helemaal langs me heen. Toen vorige maand deze plaat in menig totaallijstje bovenaan eindigde, dacht ik: al die critici zullen er toch meer dan iets in gehoord moeten hebben?! Ik kocht de plaat – intussen voor een stuk minder; dat is het voordeel van even wachten… – maar de eerste keer raakte de plaat me niet echt. Ik had het album ook opstaan bij werkzaamheden. De liedjes gingen langs me heen. Ik vond Polly Jean Harvey ook niet echt mooi zingen en het leek een soort vreemde en ongepolijste folkmuziek. Productioneel had het toch allemaal wel beter gekund?
De volgende keer draaide ik het album op vol volume in de auto. Opeens hoorde ik allerlei details, die ik eerder niet opgemerkt had. Thuisgekomen ging het album voor de derde keer in de speler en nam ik het tekstboekje erbij. Toen kwamen de liedjes binnen. Zelden heb ik zulke beeldende liedjes over de verschrikkingen van de oorlog gehoord. Het betreft de Eerste Wereldoorlog, door de Fransen niet voor niets ‘La Grande Guerre’ genoemd, ‘De Grote Oorlog’. Het oorlogsmonument op een gemiddeld Frans dorpsplein is bijna altijd aan deze oorlog gewijd (een extra plaquette erop noemt nog de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog). De verschrikkingen die zich met name in en om de loopgraven afspeelden zijn onvergelijkbaar. Daarover zingt PJ Harvey dus. Als een soort moderne minstreel bezingt ze dit historische drama. Maar ze blijkt wel aan bronnenonderzoek gedaan te hebben. Achterin het tekstboekje wordt bijvoorbeeld melding gemaakt van schrijvers als L.A. Carlyon en Vic Nicholson, die schreven over de Slag om Gallipoli. In deze slag in Turkije probeerden de Geallieerden een derde front te openen om zo de Duitsers te vernietigen. Dit plan mislukte jammerlijk en vooral vele Engelsen sneuvelden. In Alll And Everyone bezingt Harvey dit drama: ‘Death was everywhere, in the air and in the sounds coming off the mounds of Bolton’s Ridge.’  En in het slotnummer The Colour of The Earth gaat het over de Franse soldaat Louis die de loopgraaf verlaat en vooruit stormt. Nooit werd hij meer teruggezien, hoewel: ‘Later in the dark I thought I heard Louis’ voice calling for his Mother, then me, but I couldn’t get to him. He’s still up on that hill. 20 years on that hill. Nothing more than a pile of bones, but I think of him still.’
Let England Shake staat bol van zulke ijzingwekkende en beeldende teksten over de gruwels, de trauma’s, de verlangens en de dromen in oorlogstijd. Toen bedacht ik mij: bij zo’n thematiek hoeft er ook niet ‘mooi’ gezongen te worden en die rauwheid en ongepolijstheid viel bij mij op z’n plek. Het meest aangrijpend is dat ongepolijste te horen in het nummer England, niet voor niets op het midden van de plaat. Een eenvoudig orgeltje, een akoestische gitaar, een tokkelende viool en een mellotron leggen een tapijtje neer, waar overheen Harvey zingt. Haar stem slaat soms over. Je hoort de groeven in haar stembanden en je voelt de spetters speeksel bij wijze van spreken in je gezicht spatten als ze je dit toezingt. Een sample van een hartverscheurende Arabische vrouwenstem geeft het een soort oosterse twist en zo bezingt Harvey haar haat-liefdeverhouding met haar vaderland, waar de bitterheid van de oorlog zoveel heeft verpest.
Ondanks die ongepolijstheid is Let England Shake geen soort lo-fi. Daarvoor zitten veel te veel details in de nummers verstopt. Elke keer ontdek ik weer wat anders. Het begint al met die swingende xylofoon in openings- en titelnummer Let England Shake. Dit geeft een sterk contrast met de cynische tekst. Sowieso zijn nogal wat nummers uptempo en in majeur waardoor de contrasterende gruwelijke inhoud des te heftiger aankomt . Een ander opvallend detail is de oorlogstrompet in The Glorious Land, volstrekt tegendraads door de gitaar- en basakkoorden heengemixt. Het geeft een geweldig effect. Maar ook de sample van Blood en Fire – nota bene een reggaeliedje! – in Written On The Forehead is gedurfd en creatief. Zo kan ik nog een tijd doorgaan. Neem daarbij de muzikale kwaliteiten van vaste begeleiders en multi-instrumentalisten John Parish en Mick Harvey en je kunt er zeker van zijn dat het geen voorspelbare en eenvormige plaat is geworden.
Hoewel het album dus over La Grande Guerre gaat, is het tegelijk universeel genoeg. Oorlog wordt er namelijk nog steeds gevoerd. Let England Shake leert je iedere verheerlijking ervan af. In die zin zou het album verplichte luisterstof in de nationale parlementen en verplichte lesstof op de militaire academies mogen zijn! Mijn pacifistische neigingen zijn er in ieder geval weer flink door toegenomen… Wat goede muziek en dito teksten niet met een mens kunnen doen!

Advertenties

6 gedachtes over “Recensie: PJ Harvey Let England Shake

    • Ik heb er in ieder geval wel mijn best op gedaan. Een wat andere benadering was de enige optie om het geen mosterd na de maaltijd te laten zijn! (mosterdgas is een te harde grap!)

    • Let England Shake is een parel om te koesteren! Ik sluit me geheel aan bij deze voortreffelijke recensie….

  1. Zeker een goed verhaal Kees. Deze week ben ik (in navolging van jou) de cd ook weer gaan luisteren, en ook meer gaan waarderen. Ik blijf miss Harvey een lelijk wicht vinden dat niet kan zingen (lichtelijk overdreven uitgedrukt), en toch kan het album me nu wel raken. Misschien is het dat ik er nu meer de tijd voor neem dan te midden van alle opwindende nieuwe dingen van het afgelopen jaar. Ik zal het denk ik nog steeds niet heel vaak opzetten, maar al is het zo’n album dat ik de komende 10 jaar ieder jaar wel 1 of 2 keer draai (dat heb ik meestal met echt goede platen), dan is dat een hele eer voor Polly Jean. Het zou zomaar kunnen…

    • Ik herken dat, ik luisterde de cd de eerste keer ook niet met de juiste aandacht. Bovendien zat ik toen ook teveel in mijn kerstliedjes-modus zeg maar. Ach, en wat boeit mij het of ze wel of niet mooi is of alle nootjes precies goed zingt? Ze hoeft toch niet mee te doen aan Idols of zo? Ik heb hier vaker gezegd dat bij zulke wedstrijden Dylan en Waits ook nooit hadden gewonnen.
      Ik vind het gewoon een eigenzinnige vrouw met een eigen stijl, die zich ook door blijft ontwikkelen. Deze stijl spreekt me ook meer aan dan haar vroegste platen die wel eens over de top waren qua hysterie… Hier is ze juist veel onderkoelder en dat maakt het ook zo sterk.

Reacties zijn gesloten.