Recensie: Tom Waits Bad as me

Seks, drank en de dood, deze drie.
Maar de meest van deze is de dood.

Gerard Reve

Beter een levende hond dan een dode leeuw.

(Prediker 9:4b)

Tom Waits is een meester in tegenstellingen. Neem de cover van zijn nieuwe album. Temidden van vrolijke pastelkleuren kijkt een lachende Waits de wereld in. Dat als illustratie bij de titel Bad as Me. De slechtheid van de mens met een sardonische grijns bekeken… Waits staat in feite heel dichtbij het adagium van de Catechismus dat de mens geneigd is tot alle kwaad. In het titelnummer wordt hier een fraaie staalkaart van gegeven. Onder begeleiding van o.a. staccato drums, een hamerende piano en een licht scheurende sax wrijft Tom Waits het ons meer dan fijntjes in dat we allemaal van dezelfde lap zijn gescheurd. In Raise Right Men schildert hij met veel gevoel en herkenbaarheid juist de menselijke zwakheid, met name van de man. In het uiterst felle Hell Broke Luce is een cynische en gefrusteerde soldaat aan het woord. Hij spuugt z’n gal uit over ‘how is it that the only ones responsible for making this mess got their sorry asses started to a goddamn desk.’ Dat het hier een zeer actuele tekst betreft, is op te maken uit de arabische achtergrondzang die op een gegeven moment opduikt. Plaats van handeling: Irak? Afghanistan? Het is hier pijnlijk duidelijk hoe oorlog het slechtste in de mens naar boven haalt.
Bad as Me gaat niet alleen over ’s mensen verdorvenheid, maar is vooral ook een album over de dood. De mens is niet alleen slecht, maar ook sterfelijk. Niemand ontspringt die dans. Of zoals Waits het in Pay me op zijn manier in één kernachtige, en vooral ook heel beeldende zin samenvat: and I’ll wear boots instead of high heels and the next stage that I am on it will have wheels. Het stemmige nummer Last Leaf is zelfs een melancholische mijmering over de eindigheid van álle dingen.
Nu maakt dit alles Bad as Me niet tot een loodzwaar album. Eigenlijk is Waits een soort moderne Prediker. Dit Bijbelboek is ook één lange meditatie over de dood, maar tegelijk is het vol levenslust en genieten. Die paradox kenmerkt ook een liedje als Get Lost. Als alles in de soep draait, zullen we onze liefde vieren en consumeren, niet zuinigjes, nee: met volle teugen. En Waits zingt in Kiss me ook over gekust worden, gretig, alsof het de eerste keer is, alsof je vreemden voor elkaar bent. Toch voldaan zijn, Wais brult het uit in Satisfied. Het is een wat late reactie op het nummer I can’t get no satisfaction van The Rolling Stones. Waits gaat zelfs openlijk de strijd aan met Jagger en Richards. Hij denkt er blijkbaar anders over. De grap is dat Keith Richards hier gitaar speelt!
Het gaat niet alleen letterlijk over de dood, maar ook over de schaduwen die de dood vooruit werpt in de vorm van bijvoorbeeld het afscheid. Partir, c’est mourir un peu, toch? Dat afscheid kan heel stoer klinken, zoals die man in Face to the Highway, die z’n biezen pakt en z’n vrouwlief de rug toekeert. Maar in Back in the Crowd is de man veel minder stoer en is de enige uitweg de massa, als zij hem niet meer wil. Je hoort nog net geen snik in Waits’ stem…  Het ultieme afscheidslied is het slotlied New Year’s Eve. Temeer omdat Waits er de evergreen Auld Lang Syne in weet te verweven. Dit oudejaarslied vol introspectie en weemoed voegt zich naadloos naar dit prachtige nummer. Een speciale vermelding verdient hier David Hidalgo (Los Lobos), die vol gevoel de accordion bespeelt.
De tegenstellingen zijn niet alleen tekstueel aanwijsbaar op Bad as Me. Ook muzikaal speelt Waits met de conventies. Een inktzwarte tekst drapeert hij over een luchtige bossa nova of een subtiel jazz-thema. Mooi vind ik ook hier weer hoe na een rustmoment er een volgend nummer uitgeknald wordt of omgekeerd. Het is nooit saai. Sowieso wisselt het album vele stijlen af. Zo kennen we Waits ook: of het nu blues, rock ’n roll, jazz, soul of jazz is; hij beheerst de genres. En z’n geweldige bandgenoten ondersteunen hem daarbij als de besten. Denk maar aan vaste gitarist Marc Ribot en bassist Larry Taylor. Ook zoon Casey Waits beroert al enige tijd de drums. Er is ook een keur aan gastmuzikanten. Naast genoemden Richards en Hidalgo zijn dat bijvoorbeeld Flea (Red Hot Chili Peppers ), Les Claypool en Charlie Musselwhite.
Bad is Me is de eerste echte nieuwe Waits-plaat sinds Real Gone (2004). Zeven jaar hebben we op dit nieuwe album moeten wachten. Die wachttijd werd aangenaam verzacht door kliekjesplaat Orphans – Brawlers, bawlers & bastards (2006) en het live-album Glitter and doom (2009), maar ik ben blij met dit nieuwe album. Real Gone vond ik toentertijd een beetje tegenvallen. Waits probeerde daarop bijvoorbeeld geforceerd hip over te komen, zoals met die scratchende draaitafels. Ook waren de liedjes regelmatig erg druk en drammerig. Dit leek te moeten verbloemen dat diezelfde liedjes gewoon niet altijd even sterk waren. Bij Bad as Me is dat echt anders. Er zitten geen zwakke schakels tussen. De melodieën zijn mooi en de arrangementen verzorgd. Samen met vrouw Kathleen Brennan heeft Waits een klasse-album afgeleverd.
De aandachtige lezer zal opgevallen zijn dat ik nogal nadruk leg op de teksten. Zou het komen doordat ik de limited version heb, waarop het album gestoken is in een heus boek? Naast de reguliere cd zit hier nog een bonus-cd bij, met drie liedjes. Dit zijn duidelijk geen overbodige kliekjes. She stole the Blush, Tell Me en After You die zijn even zulke schitterende parels. Met name After You die blinkt uit in een eindeloze rij van creatieve metaforen voor onze sterfelijkheid. Dit bevestigt trouwens mijn stelling dat dit album vooral een muzikale meditatie over de dood is.
Peter vergeleek Waits met een hond. Ik sluit me hierbij aan. Waits is hier als een grommende, kwispelende, speelse, valse, waakse én springlevende hond. Prediker kan tevreden zijn…

Advertenties

31 gedachtes over “Recensie: Tom Waits Bad as me

    • Kijk, als een mens geroepen wordt, moet hij antwoord geven, zeker als het een dubbele roeping is!

  1. Dank voor deze onderdompeling in Waits en de naderende dood 😉
    Voor mij was Waits nog redelijk onbekend. Een mooie binnenstapper.

      • Volgens mij was dat geen top 3, maar een kakofonie van Tom Waits liefhebbers 😉 Met andere woorden, voor de Tom Waits leek weet je dan nog niet waar je moet beginnen.

      • Dat valt toch wel mee, David? Gewoon ieders eerste reactie bekijken en dan zie je welke drie platen iemand gekozen heeft.
        Je kunt ook luisteren naar Small Change, Swordfishtrombones en Bad as Me; dan heb je een aardige staalkaart van Waits kunnen door de tijden heen (zomaar een tip van een liefhebber). Maar misschien hebben anderen weer hele verschillende tips (om het helder te houden 😉 )

  2. wow, dat is een diepe luistersessie geweest, Kees! ik had dat er allemaal nog niet uitgehaald hoor, maar je verwoord het goed. Dit is naast de muziek, die hier weer echt heerlijk is, wat mij zo aanspreekt in Waits. Je kunt gerust stellen dat hij een van de grootste nog levende songwriters is. En levend, hoe! Het is ook nooit goedkoop arty-farty-sentiment, maar je hoort gewoon dat het doorleefd is bij hem. anders kun je het ook niet zo treffend verwoorden, denk ik. zoals JW het schreef: zo kan ie nog wel 20 jaar mee!

    • Prachtig stuk Kees…en inderdaad Waits kan zo nog jaren mee. Toch worden zijn albums zelden top20 albums van het jaar bij mij (door de overdaad aan anderen) maar is hij door de tijd heen gezien zeker een top10 artiest. Maar terug naar de recensie: ik denk dat weinig mensen kunnen tippen aan deze diepte analyse! chapeau

      • Ik begrijp dat wel: jij bent juist ook iemand die heel veel nieuwe muziek ontdekt en aanprijst. Dan verdwijnt de oude bekende vanzelf wat naar de achtergrond, maar eigenlijk is het best bijzonder als er al zo lang sprake is van een constante hoge kwaliteit. Bij iemand als Dylan – die ik ook heel hoog heb – is dat toch een stuk wisselvalliger. Dat geldt ook wel voor Van Morisson, denk ik. Ik moet trouwens ook wel in de mood zijn voor Waits. Die mood is er de laatste dagen zeker weer! En tekstueel is het ook echt genieten bij die man.

    • Dank Peter! Het mooie van de muziek op deze plaat, is dat het zo ongeveer het hele spectrum van Waits muzikale erfenis betreft. In een nummer als ‘Kiss me’ hoor ik zelfs die jazzy zanger uit zijn eerste periode. Die periode wordt vaak wat onderschat door de revolutie van ‘Swordfishtrombones’ en ‘Rain Dogs’, maar juist in die eerste periode liet Waits zien dat hij kan zingen én liedjes schrijven. Dat hoor je ook heel goed terug op ‘Bad as Me’. Het is gewoon minder geforceerd. Ik houd niet zo van dat theatrale gedram, dat Waits ook kan hebben.

  3. Ik vroeg me nog even af, mede n.a.v. de door Kees aangehaalde Waits top 3, wat de kenners vinden van het album Mule Variations. Dat is zo’n beetje het enige Waits-album dat ik goed ken (en erg goed vind).

    • Ik ben wat ambivalent m.b.t. ‘Mule Variations’. Er staan echt prachtige liedjes op (zoals ‘Hold on’, Georgia Lee’ en ‘Chocolate Jesus’), maar dat gefreak met die draaitafels gebeurt me hier ook te vaak. Die plaat is ook vrij lang… Te lang vind ik. ‘Real Gone’ was nog een graadje erger. Daarom ben ik blij met ‘Bad as Me’. Die schijf is echt pregnanter en uitgebalanceerder.

    • Mule Variations is een van mijn favo Waits albums, maar ik denk dat ie wel een plekje lager in mijn Waits top-3 komt dankzij deze nieuwe plaat. welke eruit gaat dat weet ik nog niet, maar Mule Variations in elk geval niet. voor wie Waits al langer volgt (lees: het wat oudere redactielid) kan ik me voorstellen dat je eerder zult teruggrijpen op zijn oudere werk, maar ik ben later ingestapt en Mule Variations is gewoon een sterk album.

      • Dat is wel een terechte opmerking, Peter. Je instapmoment is vaak heel bepalend. Die was bij mij gek gezegd met ‘The Black Rider’.
        Ik heb ‘Mule Variations’ nu weer eens beluisterd. Het is voor drie kwart een prachtige plaat, maar dat beginnummer, en nog een paar van die richtingloze drammers maken het voor mij geen favo-Waitsalbum. Ik vind het wel een slag beter dan Real Gone, daarom viel me dat toen ook zo tegen.
        Eén van de boeiendste nummers vind ik trouwens ‘What’s he building?’, juist door the spoken word en vervreemdende begeleiding, waardoor die raadselachtige tekst nog beter wordt.

  4. OK! dat herken ik wel. Ik vind vooral de ballads op dat album prachtig. De door jou genoemde nummers, maar ook House Where Nobody Lives, Take It With Me en Come On Up to The House. De hardere nummers trek ik minder. Dat heb ik trouwens ook bij veel Nick Cavealbums. Goed om te lezen dat deze schijf meer in balans is. Ik ga hem zeker checken!

    • Als je beurs een beetje redelijk gevuld is, zou ik zeker die ltd version overwegen: is prachtig uitgevoerd, teksten zijn niet in zulk priegelig handschrift te lezen én drie bonustracks!

      ‘Mule Variations’ staat nu op. Die nummers die ik noemde, waren uit mijn blote hoofd genoemd. Misschien komen er nog bij… Zoals je weet, heb ik niets tegen hard, maar bij Waits is het meer dat drammerige, dat a-melodieuze, alsof hij in een demonstratie meeloopt met zo’n megafoon. Dat trek ik het minst.
      Ik vind trouwens ‘Alice’ ook een prachtplaat! Daar ligt alle nadruk op mooie verhalende ballads. Of deel 2 van Orphans ‘Bawlers’ (= jankers; inderdaad om te janken, zo mooi): ook geweldig.

  5. Nou, m’n beurs is leeg zeg maar. Dus voorlopig moet ik het doen met Spotify, waar Bad As Me nog niet te beluisteren is.
    Maarre, dat Orphans, is dat een compilatiecd ofzo?

  6. Mooie recensie inderdaad!
    Maar het duurt nog even voordat ik jarig ben. Ik ga die cd dus eerst maar eens goed luisteren op Spotify. En met al die bijzondere uitgaven die jij hebt, wordt het toch hoog tijd voor een Mousique-avondje in huize vd Berg!

    • Daarmee heb je precies een hoogtepunt uit de eerste periode van Waits te pakken. Lekkere kroegmuziek ook… 😉

    • Da’s natuurlijk helemaal niet duur – 3 euro per cd – alleen heb ik meer dan de helft… Maar het is zeker een goede instapper voor het oude werk.

  7. Pingback: Recensie: Reverie by Joe Henry « mousique

Reacties zijn gesloten.